روستاهای ایران: تالار گفتمان

روستاهاي ايران :: نمايش موضوعات - دوتار سازي در اسفراين

دوتار سازي در اسفراين

 

ارسال موضوع جديد  پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر 

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> صنایع روستایی خراسان شمالی

نمايش موضوع قبلي :: نمايش موضوع بعدي  
نويسنده پيغام

musaaskari
کاربر ویژه

وضعيت: آفلاين
27 تير ماه ، 1390
تعداد ارسالها: 6429
امتياز: 1929860
تشکر کرده: 1
تشکر شده 48 بار در 46 پست


ارسالارسال شده در: سه شنبه، 5 ارديبهشت ماه ، 1391 14:01:19    موضوع مطلب: دوتار سازي در اسفراين پاسخ همراه با اعلان

دوتار سازي در اسفراين


از دو نوع چوب تهیه می شود:

چوب توت

چوب زردآلو


البته چوب گردو عناب را هم گفته اند که این دو نوع صدای خوبی ایجاد نمی کنند کاسه آن از چوب توت و دسته آن از چوب درخت زردآلو می باشد.


یک عدد سیم گیر که از شاخ گوزن ساخته می شود و در انتهای کاسه دو تار قرار می گیرد و سیم ها را نگه می دارد.


شیطانک در ابتدای دسته دوتار که از شاخ گوزن ساخته می شود دو عدد گوشی برای کوک کردن دوتار خرک برای اینکه سیم ها را روی آن قرار دهند، دو عدد سیم شماره18


این ساز دارای 11پرده می باشد


کوک دوتار:

معمولا دو کوک دار یکی کوک و دیگری فاکوک کوک همان ترکی است(به قول نوازندگان محلی) و فاکوک کردی کوک (ذیل کوک-بم کوک)


نحوه ساخت دو تار:

در منطقه معتقدند که دوتار از لقمان حکیم است قدمت آن به 5500 سال پیش است. داستانی هم به پیدایش دوتا رمنسوب است بدین ترتیب که جوانی مریض احوال نزد لقمان حکیم به مداوا آمد. معالجات رایج موثر نیفتاد و حکیم به فراست دریافت که گویا مویی بر تارک دل بیمار پیچ خورده است و تنها چاره پرواز دل است با این حرکت و پرواز این تار مو باز شود و عقده ای گشوده شود از این رو ساز دوتار را از تنه ی درخت به شکل گلابی بساخت و از ابریشم تابیده به آن زه کشید اما صدایی نشنید حکیم به تأمل فرو رفت و در این باب تفحص کرد روزی در شارع خواننده ای دید با تعنی بس نیکو و دیگر روز همان شخص را دید که هنگام خواندن اما صدا و تعنن او مانند روز پیشین نیک نبود، علت را پرسید و جواب بشنید که روز پیشین هنگام نغمه خوان اندرون از طعام تعی داشته امروز لبالب است حکیم به فراست دریافت داخل کاسه ساز را مجوف ساخت، ساز درست بپرداخت و صدای مطلوب حاصل آمد.

از آن کاسه تار خالی کنند که خواهند آواز عالی کنند
سپس ساز را نزد بیمار به فروش آورد و اهتمام صدا خوش دل بیمار جوان را به طیران در آورد. تار مو بگشوده گشت و سلامت بازگشت.

درخت توت از سابق مورد احترام و تقدیس است هر درخت توتی نمی تواند ساز مناسب باشد.

به گفته ی استاد سلیمانی دوتار چونکور گفته می شده و بعد طندره و بعدها به دوتار مرسوم شد. درخت توت برای ساز سازی استفاده می شود هر چه ظریف تر باشد ضخامت آن بیشتر است در گذشته از روده گوسفنداستفاده می کردند و داخل درخت را خالی نمی کردند ولی مشاهده کردند که ساز نمی خواند و بعد به مرور زمان داخل آن را خالی کرده و مشاهده کردند که می خواند.



ابزار ساخت دوتار


برش اولیه:


برش کاسه دوتار:


خالی کردن کاسه:

داخل کاسه را خالی کرده باید گذاشت تا به حد کافی خشک شده، خشک شدن کاسه شاید 6 ماه تا یکسال طول بکشد حین اینکه چوب خشک می شود باید در دو طرف کاسه چوبی گذاشته(این در حالی است که چوب خشک باشد) تا دهانه کاسه جمع نشود بعضی ها کاسه را داخل آب می اندازند و آب را می جوشاند تا صمغ چوب گرفته شود و کاسه حالت بگیرد و بعد از این عمل تراشه های چوب را داخل کاسه می ریزند.



بعد داخل کاسه را توسط اسکنه خالی کرده این شیوه خالی کردن کاسه به شیوه قدیمی می باشد به لحاظ اینکه ابزار آلات جدید وجود نداشته است ولی اکنون توسط دلر برقی ومته های سرگرد که به شکل سوهان می باشد در دلر نصب کرده براحتی داخل کاسه را خالی می کنند. عرض کاسه 20 تا 18 سانت است قطر جداره (گودی) 16 تا 17 سانت است.


دسته ساز از چوب درخت زردآلو تهیه می شود و به صورت فاق و زبانه که در نجاری مرسوم است دسته را نصب کاسه می کند. مهم ترین قسمت ساختار دو تار نصب دسته به دوتار است به طوریکه دسته از سیم گیر تا آخر کاسه یک متر می باشد طول دسته 70 سانتی متر طول کاسه 36 سانتی متر است.


صفحه ی دوتار از چوب توت می باشد ابتدا چوبی به ابعاد 25*40 را جدا کرده البته نا گفته نماند که قدیمی ها نصب دسته به کاسه و صفحه به کاسه را با سر سیم نصب می کردند ولی امروزه از چسب چوب استفاده می کنند .


وقتی دسته آماده شد و به کاسه وصل شد آنجا را بوسیله پوساپ جاهای نا صاف را صاف می کند بعد از اینکه کاسه، دسته صفحه تمام شد سیم گیر در پشت کاسه و در راستای دسته نصب می کنیم که معمولا از شاخ گوزن می باشد.

ابتدا از وسط صفحه که اندازه گرفته تا اول دسته یک مترمی باشد برای نصب خرک که طول صفحه 18 سانت است (در اصل 2-9 سانت می شود)که وسط را علامت گذاشته برای نصب شیطونک.

خرک در قسمت دهانه کاسه است فاصله ی دوری تا سیم از هم یک سانت یا دو سانت می باشد و شیطونک بالا نزدیک کوک ها (گوش ها) فاصله ی دو تا سیم از هم را علامت زده سیم را وصل می کنیم.


وقتی دو تا سیم فاصله زیاد داشته باشد باید دسته را پهن بگیریم قبل از وصل دو تا سیم باید نسبت به پرده بندی دوتار اقدام کنیم. پرده بندی دوتار یازده تا است.

قدیمی ها جهت رنگ دسته ابتدا دستمال خیس را ابتدا به آهک آغشته می شوند و به دسته می مالیدند و بعد از ده الی 15 دقیقه آب خشک می شد و آهک به دسته می چسبید و بعد با یک دستمال خشک دسته ی دوتار را پاک می کردند ودسته رنگ می گرفت در زمان قبل در حدود 40 سال پیش سیم های دوتار از جنس ابریشم بوده ولی امروزه بیشتر از سیم فلزی شماره 16 تا 18 استفاده می کند.


منبع:
تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

بازگشت به بالا

رويت مشخصات كاربر ارسال پيغام شخصي ارسال ايميل بازديد از سايت ارسال كننده مطلب
تشکرهاي ثبت شده از ايجاد کننده تاپيک :
 
تمامي مطالب ارسال شده:   
ارسال موضوع جديد   پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> صنایع روستایی خراسان شمالی

زمان پيشفرض سايت: ساعت گرينويچ + 3.5 ساعت
صفحه 1 از 1
  
نام کاربري:      کلمه عبور:     

~ يا ~
عضويت در سايت

  


 


Powered by phpBB © 2001, 2008 phpBB Group
كه مازندران شهر ما ياد باد
فروشگاه فرش احمدی
تهران هاست
 تبلیغات در سایت روستاهای  ایران