روستاهای ایران: تالار گفتمان

روستاهاي ايران :: نمايش موضوعات - لِلَه وا

لِلَه وا

 

ارسال موضوع جديد  پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر 

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> سازهای مازندرانی

نمايش موضوع قبلي :: نمايش موضوع بعدي  
نويسنده پيغام

musaaskari
کاربر ویژه

وضعيت: آفلاين
27 تير ماه ، 1390
تعداد ارسالها: 6429
امتياز: 1929860
تشکر کرده: 1
تشکر شده 48 بار در 46 پست


ارسالارسال شده در: پنجشنبه، 27 مرداد ماه ، 1390 00:00:47    موضوع مطلب: لِلَه وا پاسخ همراه با اعلان

لَله وا : ( Lale wa )



یکی از تأثیر گذارترین آلات موسیقی و اصیل ترین ساز مازندران به شمار می رود . که در دو واژه ( لَله ) ( laleh ) که در مازندران نام گیاهی است . کلمه وا ( wa ) به معنی باد است . یعنی سازی که با باد دمیده می شود . لَله وا ونی دارای هفت بند و 6 گره می باشند که در بند چهارم یک سوراخ در روی نی و یک سوراخ در پشت ساز که محل انگشت شصت می باشد . تفاوت اساسی لَله وا با نی در اینست که به سرنی موسیقی سنتی از داخل تراشیده می شود . نازک می گردد ولی سر لَله وا از بیرون و به صورت مایل بطرف جای لب قوس می دهد طوری که کامل روی لب بنشیند و هر اندازه سر لَله وا از نظر قطر کلفت تر باشد سطح اتحاد لب بر ساز بیشتر خواهد شد و نوازنده راحتتر ساز می نوازد .
فرق دیگر اینست که لَله وا را با لب می نوازند و طریقه دمیدن در آن بصورت نفس برگردان می باشد . یعنی نوازنده باید تمام قطعات را با یک نفس بنوازد بدین صورت که نوازنده هنگام دمیدن ، مقدرای هوا را از راه بینی وارد شش ها کرده و در حالی که هوای داخل شش در حال تمام شدن است . شش ها را منقبض می کند تا از هوای باقیمانده استفاه و خیلی سریع از طریق بینی با یک یا دو نفس مجدداً شش ها را پر از هوا می نماید .
البته اینکار در اثر ممارست عادی می شود بطوریکه شنونده تغییری در صدا احساس نمی کند . اما نی را با دندان می نوازند و نیاز به نفس برگردان نیست .
فرق دیگر اینست که نی و لَله وا در کوک با هم تفاوت دارند . اگر طول لَله وا و نی و قطر آنها مساوی باشد نیم پرده دارای اختلاف کوک هستند . یعنی اگر نی صدای دو do بدهد حال همین نی را اگر با لب و مثل لَله وا بنوازید صدای سی یا کمتر از دو می دهد و صدا بم تر می شود .
به عبارت دیگر اگر بخواهیم از نی ولَله وا با هم در یک ارکستر استفاده کنیم باید لَله وای کوتاهتری انتخاب نمائیم زیرا نی چون داخل دهان قرار می گیرد طولش کمتر می شود . ولی لَله وا با لب نواخته می شود و طول ثابتی دارد .پست صدا دهی نی و لَله وا بالاتر از دو اکتا واست .
بعضی از صداها در نی و لَله وا مشترک است . مثل سل و لا در صدای اوج ( og ) که در صدای غیث ( gIs ) هم مشترک است . یا نت های ( دو – ر – می ) در صدای غیث که در صدای ذیل (Zel ) یا غیث مشترک است .
در هنگام نواختن لَله وا صدای اضافه ای در بازدم با صدای اصلی ساز در هم آمیخته می شود که در نوع خود کم نظیر است به این صدا جر گویند که به دلخواه نواخته می شود .
بطور معمول بلند ترین لَله وا مورد استفاده تقریباً Cm 70 سانتیمتر طول دارد که دست بسته آن صدای سل زیر حامل می دهد .
به اولین صدای نی یا لَله وا بم bam گویند که یک اکتاو بالاتر از صدای بم را صدای اوج ( og ) می گویند .

[img]http://t2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRdMUXYCsS43HIrSXdSnI1GxXhBbgWKwi0v_SfhofHeN38XI4zUvPr1bg[/img]

بازگشت به بالا

رويت مشخصات كاربر ارسال پيغام شخصي ارسال ايميل بازديد از سايت ارسال كننده مطلب
تشکرهاي ثبت شده از ايجاد کننده تاپيک :
 

musaaskari
کاربر ویژه

وضعيت: آفلاين
27 تير ماه ، 1390
تعداد ارسالها: 6429
امتياز: 1929860
تشکر کرده: 1
تشکر شده 48 بار در 46 پست


ارسالارسال شده در: دوشنبه، 22 خرداد ماه ، 1391 22:04:58    موضوع مطلب: «لَله وا» مونس تنهایی چوپانان پاسخ همراه با اعلان

«لَله وا» مونس تنهایی چوپانان و گالش‌های مازندرانی

نی مازندرانی «لَله وا» قرن‌ها همدم و مونس جان چوپانان در دشت‌ها و کوه‌ها بوده که روز و شب طولانی را با گوسفند و دام سر می‌کردند و گاهی عاشقی‌ها، رویا‌ها و درد و درمان‌های وصال خود را به هنرمندی با نی تقسیم می‌کردند.

تمام مراحل و لحظات چوپانان نی‌نواز با نغمه‌های خاصی همراه بود، شب هنگام شب چرای گوسفندان در مراتع، عبور گوسفندان از ییلاق به قشلاق و بالعکس، خوراندن آب به احشام، هدایت آنان به آخور و یا هنگام استراحت در روز و یا شب با قطعه‌ای خاص همراه بود.

علاوه بر این برخی نغمه‌ها بیانگر احساسات و عواطف آرمان و آرزو و یا روایت رنج‌های غریبانه‌ چوپانان و گالش‌ها بود.

عناوین و نام‌هایی مانند کمرسری، میش حال، بورسرسری، تریکه‌سری، نقره سری، کردحال، چپون حال، بازی حال، کشتی مقوم و ده‌ها نغمه و قطعه‌ دیگر نشان دهنده جنبه‌های مختلف معیشتی، اندیشه‌ای و احساسی چوپانان و گالش‌ها است.

با این همه تغییر و دگرگونی‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و تغییر در محیط زیست، نابودی جنگل‌ها، همه و همه، زندگی دامپروران سنتی مازندران را دستخوش تغییر کرد و در نتیجه فرهنگ آنان را نیز دگرگون ساخته است.


*ساز ل‍لِه‌وا
یکی از کارشناسان موسیقی مازندران می‌گوید: در مفهوم زبان تبری، لَلِه‌وا به معنی نی و(وا) به مفهوم باد و به کار می‌رود، در فرهنگ موسیقی منطقه لَلِه‌وا سازی بادی از جنس نی است که در فرهنگ فارسی با عنوان نی چوپان شناخته می‌شود.

این ساز اختصاص به روابط و معیشت دامپروری داشته و نغمات مربوط به آن بازگو کننده‌ مجموعه روابط و ساز و کار معیشتی چوپانان و نیز آرمان‌ها و حرمان‌های آنان است.

رضا دیوسالار می‌گوید: قدیمی‌ترین نغمات مربوط به این ساز مانند(سلک حال) اختصاص به جابه جایی، چرا و وصف دام دارد.

بعدها برخی نغمات مربوط به رپرتور آرسرنا و قطعات موسیقی مراسمی مانند رقص مقوم و یا برخی الحان و نغمات آوازی همچون کتولی و کل حال نیز به مجموعه‌ نغمات این ساز افزوده شدند.

او معتقد است: در حال حاضر، مهم‌ترین نغماتی که توسط این ساز اجرا می‌شوند شامل کشتی مقوم، بورسری، کمرسری، کل حال، نقره سری، سلک حال، چراغ حال، مش حال، تریکه‌سری، جلویی(جلودری)، سما حال(رقص مقوم)، ولگه سری، غریبی، همه رهبردن، یاغی بورده، کرده حال(چپون حال)، امیری، کتولی و بخشی از ترانه‌ها است.


*جایگاه تاریخی و اجتماعی‌ لَلِه‌وا

این کارشناس در مورد جایگاه تاریخی اجتماعی‌ لَلِه‌وا می‌گوید: لَلِه‌وا به دلیل فرم محتوایی و ساختاری تکه‌ها و قطعات مربوط به آن ریشه در تاریخ فرهنگی زندگی مردم منطقه دارد.

قطعات قدیمی و اصیل این ساز عموما از نگرشی طبیعت‌گرایانه برخوردار هستند.

در جای ادبیات و فرهنگ شفاهی مازندران نام این ساز به چشم خورده و از موارد کاربرد و اهمیت آن یاد می‌شود.

مه یار اگه چپون نیه، من و نِِه خنه نشومِبه

(یارم اگر چوپان نباشد به خانه‌اش نمی‌روم)

و نِه للِه چل مقوم نیه، من ونِه خنه نشومبه

(اگر نی او چهل مقام نباشد(ننوازد) به خانه‌اش نمی‌روم)

دیو سالار می‌افزاید: لِْله‌وا در بدو امرسازی مطلقا چوپانی و واسطه‌ ارتباط گالش‌ها و چوپانان با احشام و طبیعت بود، بعدها این ساز در اعیاد، جشن‌ها، عروسی‌ها و مراسم ختنه سوران مورد استفاده قرار گرفت.

او با بیان نقل قولی از استاد حسین طیبی اضافه می‌کند: مورد ویژه‌ استفاده از این ساز هنگامی است که کسی مورد حمله پلنگ، ببر و یا گرگ قرار می‌گرفت و جراحاتی بر می‌داشت، اعضای خانواده‌ فرد مجروح به منظور پیشگیری از احساس تنهایی و یا به خواب رفتن بیمار از نوازنده‌ للِه‌ وا دعوت می‌کردند تا بر بالین فرد مجروح حضور یافته و به صورت مداوم به نواختن ساز بپردازد، زیرا این عمل مانع از آن می‌شد تا بیمار به خواب عمیق فرورفته و دچار کابوس شود.

به گفته این کارشناس موسیقی مازندران، للِه وا هنوز هم از سازهای رایج بومی در سراسر البرز شمالی و جنوبی به شمار می‌رود و در میان فرهنگ‌های مازندرانی، گیلی، تالشی، کوهشی، طالقانی، الموتی و برخی پاره فرهنگ‌های این ناحیه همچون سنگ سری، افتری و سرخه‌ای مورد استفاده است.

دیو سالار تاکید کرد: با این تحولات اجتماعی چند دهه گذشته و تغییر ساختار دامپروری سنتی در مازندران این ساز را در معرض منسوخ شدن قرار داد.

وی از حسین طیبی، ابولحسن خوشرو، نورالله علیزاده و ارسلان طیبی به عنوان معروف‌ترین و فعال‌ترین نوازندگان للِه وا در حال حاضر نام برد.

این کارشناس تصریح کرد: للِه‌ وا اصلی‌ترین ساز موسیقی مازندران و در اصول چوپانی و از لحاظ ساختار شبیه نی سنتی است، ساز بادی که نامگذاری آن نیز به جنس ساز و عامل ارتعاش آن هوا است اشاره دارد.
جنس للِه وا از ساقه‌های گیاه نی و دارای هفت بند و شش گره است که پنج سوراخ آن در جلو و یکی در پشت آن قرار دارد.

دیو سالار می‌گوید: تفاوت للِه وا با نی سنتی این است که دهانه نی به طرف داخل تراشیده شده برای اینکه به آسانی میان دندان‌ها قرار گیرد و یک قطعه فلز یا تلق روی آن قرار می‌گیرد، در جایی که دهانه‌ للِه وا از طرف خارج تراش خورده تا به راحتی روی گوشه لب قرار بگیرد و برای نوازنده ایجاد مزاحمت نکند.

موسیقی مازندران مانند موسیقی دستگاهی ایران از سیستم متمرکزی برخوردار نبود و نیست، زیرا با الهام جلوه‌های گوناگون زندگی مانند کار و تولید، جشن‌ها، آیین نورزی، لالایی‌ها، نوازش در مراسم عزا و سوگ‌ها شکل گرفته است.

مدیر فرهنگ خانه‌ مازندران نیز می‌گوید: این پراکندگی در موسیقی سازی بیشتر دیده می‌شود، به عنوان نمونه تکوین رپرتوآر للِه وا، بیشتر در ارتباط با کار دامی و رپرتور آر سرنا، نقاره، کمانچه و تنبک در ارتباط با آیین‌ها وجشن‌ها بود.

احمد محسن‌پور معتقد است: دو تار و کمانچه هم در جشن‌ها نواخته می‌شد، هم در شب نشینی‌ها البته از للِه وا، در شب نشینی‌ها نیز استفاده می‌شد.

وی می‌افزاید: موسیقی آوازی مازندران عبارت است از امیری یا داستان امیر و گوهر، طالبا یا داستان طالب و زهره، لیلی جان یا کتولی، کیجا جان( ترانه) که در برخی از روستاها‌ی شرق مازندران به «رز مقوم» و در غرب این استان به «کیجا جانک» معروف است، آق ننه، همدم جان، غریبی یار، طیبه جان، حقانی یا اغانی حیدر بیگ و صنم بر، داستان رعنا و نجما، داستان فاطمه و مسکین، گره سری(لالایی)، نوازش، هرایی، و لگه سری و نوروز خوانی که همه این آوازها را خوانندگان و شعر خون‌ها( کسانی که شعر و موسیقی می‌دانند و می‌خوانند) و خِش خون‌ها(دارندگان صدای خوش) اجرا می‌کنند.

محسن پور اضافه کرد: موسیقی سازی به چند بخش تقسیم می‌‌شود شامل موسیقی چوپانی مانند غریب حال، مِش حال، دنبالهی مِش حال، کمر سری یا تک سری یا تبری، زاری حال، شتر حال، چراغ حال یا چرا حال، کیجا کرچال، گله روبردن، پرجایی حال، کرد حال یا چپون حال، خارک جان خارک که این قطعات با ساز للِه وا نواخته می‌شوند، همچنین موسیقی برای سرنا و نقاره مثل پیش نوازی، یک چوبه، ترکمونی یا ریزه مالی، دوچوبه لیلا، سه چوبه جلوداری یا سنگین، ور ساقی، ریزه مالی یا ریز وباریز، روونی و شر شور.

موسیقی برای کمانچه مانند آواز، بیات، سحر خونی، مناجات، کشتی و مثنوی و موسیقی سازی برای دو تار مانند ساربونی را می‌توان نام برد.

مدیر فرهنگ خانه مازندران، سازهای امروز مازندران را للِه وا، سُرنا، قرنه، دسرکوتن، کمانچه، دوتار، دست دایره و دهل دانست.

منبع:
تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

بازگشت به بالا

رويت مشخصات كاربر ارسال پيغام شخصي ارسال ايميل بازديد از سايت ارسال كننده مطلب
تمامي مطالب ارسال شده:   
ارسال موضوع جديد   پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> سازهای مازندرانی

زمان پيشفرض سايت: ساعت گرينويچ + 3.5 ساعت
صفحه 1 از 1
  
نام کاربري:      کلمه عبور:     

~ يا ~
عضويت در سايت

  


 


Powered by phpBB © 2001, 2008 phpBB Group
كه مازندران شهر ما ياد باد
فروشگاه فرش احمدی
تهران هاست
 تبلیغات در سایت روستاهای  ایران