روستاهای ایران: تالار گفتمان

روستاهاي ايران :: نمايش موضوعات - آلاچیق ترکمنی (اوی)

آلاچیق ترکمنی (اوی)

 

ارسال موضوع جديد  پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر 

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> صنايع و مشاغل استان گلستان

نمايش موضوع قبلي :: نمايش موضوع بعدي  
نويسنده پيغام

musaaskari
کاربر ویژه

وضعيت: آفلاين
27 تير ماه ، 1390
تعداد ارسالها: 6429
امتياز: 1929860
تشکر کرده: 1
تشکر شده 48 بار در 46 پست


ارسالارسال شده در: دوشنبه، 16 مرداد ماه ، 1391 13:05:00    موضوع مطلب: آلاچیق ترکمنی (اوی) پاسخ همراه با اعلان

آلاچیق ترکمنی (اوی)

اجزای آلاچیق ترکمنی (اوی )

اجزای اصلی تشکیل دهنده آغاچ اوی (‌آلاچیق ) عبارتند از:

تاریم : قسمت پایین اوی ( دیواره ) را تشکیل می دهد ، تعداد 4 عدد تارم در ساختمان آلاچیق وجود دارد . هر 1 تاریم از 44 قطعه چوب ( 20 عدد کامل و 24 عدد برش خورده ) تشکیل می شود . قطعات چوب بوسیله پوست شتر ( ناحیه گردن ) با سوراخ کردن آنها بصورت ضربدری ( آکاردئونی ) بر روی همدیگر گره زده می شوند ، چوبها به گرد این محور قابل چرخش بوده و تمامی قطعات نیز براحتی باز و بسته می شوند و با باز شدن آنها اشکالی بصورت لوزی بوجود می آید . تاریم ها را بوسیله طنابی به همدیگر می بندند و از اتصال آنها فضایی استوانه ای به قطر 5/5 متر و محیط 16 متر ، شکل می گیرد . در قسمتی از تاریم ها که به در متصل می شوند ، قطعه ای که به در وصل می شود از دیگر چوبها ارتفاعی مختصر بلندتر دارد ، بلندی ارتفاع آن نیز به خاطر آن است که تا بتواند تکیه گاهی محکم برای در باشد . ارتفاع تاریم ها در حالت جمع شده 20/2 سانتیمتر و در حالت باز شده ( حالت برپا کرده ) حدود 70 /1 سانتیمتر می باشد .

اوق: چوبهایی به شکل کمانی در حدود 60 عدد که نوک آنها تراش خورده و انتهای آنها پهن تر است . دارای 2 سوراخ می باشند که طنابهای نسبتا نازک پشمی به آنها متصل می باشند . قسمت نوک اوق ها درون سوراخهایی که دور توینوک وجود دارد قرار می گیرند و قسمت دیگر آن به قسمت بالای تاریم ها که نقطه اتصال دو قطعه می باشد و شکل 7 را تشکیل می دهد ، بوسیله طنابهایی انتهای اوق ها گره زده می شود . 4 عدد از اوق ها بالای قسمت سوراخ های طاق در ورودی آلاچیق قرار می گیرد . اوق ها به همراه توینوک ، فضای گنبدی اوی را شکل می دهند .

توینوک: قسمت بالای دایره ای شکل آلاچیق می باشد ، که حالت پنجره و یا هواکش را نیز دارد . این قسمت از 3 تعداد چوب قوس دار ساخته می شود و از قسمت بیرونی شکلی برآمده را تشکیل می دهد . در محل توینوک سوراخ هایی تعبیه شده است که اوق ها درون آنها جای می گیرند.

ایشیک: عبارت است از 2 قطعه چوب بلند به ارتفاع در که قسمت بیرونی آن دارای شیاری می باشد که 4 قسمت انتهایی تاریم ها در درون آن شیارها قرار می گیرد و بوسیله طناب به در بسته می شود ، 2 قطعه چوب نسبتا پهـن نیــز در قسـمت بالایـی ( طاق ) و یکی دیگر نیز در کف قرار می گیرد . در طرفین این چوبها سوراخی وجود دارد که برآمدگیهای قسمت بالایی و پایینی در ، درون آن قرار می گیرد . جنس در از تخته های پهن می باشد که معمولا از چوب درخت توت یا نراد بوده است .

قامیش: عبارت است از 2 تکه نوار پهن به ارتفاع حدود 70/1 سانتیمتر است که با برش دادن نی بصورت قدی و پنج بافتن آن به شکل حصیر تهیه می شود . قامیش به دور تاریم ها کشیده می شود . قامیش تکه سومی نیز دارد ، که طولی در حد فاصله باقیمانده میان دو قامیش دیگر دارد ، از این قامیش در مواقعی که هوا سرد است استفاده می شود . و در مواقعی که هوا گرم است با برداشتن آن ، هوا درون آلاچیق جریان می یابد .

کچه: پوشش نمدی آلاچیق را گویند که به 3 قسمت تقسیم می شود .

الف) نمدهایی که روی تاریم ها را می پوشانند و 4 عدد هستند . این نمدها مستطیل شکل می باشند و دورلوق نام دارند .

ب) اوزوک تکه هایی ذوزنقه شکل نمد ، که تعداد آن 2 عدد است و بر روی اوق ها که شکلی گنبدی شکل به خود گرفته اند ، انداخته می شود .

ج ) آخرین قطعه از این پوشش که به شکل دایره است سرپیک می گویند . سرپیک در قسمت تاج آلاچیق که توینوک در آن قرار دارد سوار می شود ، عرض سرپیک در حدود 20 الی 30 سانتیمتر از توینوک بیشتر می باشد و دور آن تعدادی طناب نصب می شود تا به تاریم ها بسته شود تا وزش باد نتواند آنرا از جا بکند . طراحی و ساخت نمدها به عهده زنان قوم ترکمن می باشد .

دورلوق یاقا: نواری پهن به عرض 30 سانتیمتر و طول 16 متر . در دو طرف آن طناب هایی وجود دارد که بوسیله آنها دورولق یاقا را در قسمت بالایی تاریم ها محکم می بندند ( دورلوق یاقا به عمود ایستادن و منظم تاریم ها کمک می کند ) .

بیل یوپ: بیل یوپ نیز نواری است به طول 16 متر ، اما با پهنایی بیشتر از دورلوق یاقا ، بیل یوپ وظیفه کمربند این خانه چوبی را به عهده دارد تا بتواند وزن قسمتهای دیگر را که بر روی تاریم ها سوار می شوند و فشار آنها مستقیما به تاریم ها وارد می شود را تحمل نموده و در برابر بادهای شدید نیز مقاومت نماید .

دوزی: دو قطعه نوار باریک و جاجیم بافته است که بوسیله آنها فاصله تک تک اوق ها را با چرخاندن دور آنها تنظیم کرده و محکم می بندند . مانع متلاشی شدنشان در موقعی که نمد اوزوک را سوار کردن شود .

تارپ یاپار:‌قطعه ایست تشکیل شده از نمد و حصیــر ، نمــد را بــر روی حصیر می دوزند که استحکام پیدا کند و بتواند مانع ورود بادهای سرد زمستانی بداخل آلاچیق شود .

اورقان:‌طنابی است کلفت از جنس پشم که در مواقعی که بادهای بسیار شدید می وزد از آن استفاده می کنند . طناب را از بالای سقف آلاچیق عبــور داده و توســط 2 عدد پایه چوبی به زمین وصل می شود.

قازیق: میخ های چوبی کوچک هستند که از آنها نیز در مواقع وزش بادهای شدید استفاده می شود . آنها را در کنار تاریم ها به زمین می کوبند و بوسیله طنابهایی آنها را به تاریم ها می بندند .



کارکرد رصدخانه ای اوی ترکمن

ساختمان آلاچیق ترکمن به قدری دقیق و حساب شده طراحی شده است که نشان از اوج دقت و ارزش زمان در زندگی این قوم می باشد . تعداد قطعات به کار رفته در این ساختمان ، جهت و سمت برپا کردن آلاچیق ، داشتن حالت نیمکره ای ساختمان که شکل رصدخانه را دارد دلیل بر این ادعا می باشد . ( ساختمان رصد خانه های امروزی نیز به شکل نیمکره طراحی می شود )

چهار تکه بودن تاریم ها نشان 4 فصل بودن سال است . تعداد 60 عدد بودن اوق ها و تنظیم آنها به مقدار 6 درجه نیز روزهای سال را نشان می دهد .

در زمان برپا کردن آلاچیق سمت آن دقیقا به سمت جنوب باید باشد . جهت بوسیله در ، مشخص می شود یعنی جهت در حتما باید به سمت جنوب باشد .

در فصل بهار خورشید درست از قسمتی که دو عدد تاریم به هم وصل می شود ، طلوع می کند و درست در قسمت مقابل و در همان زاویه غروب می کند . به تدریج که به تابستان نزدیک تر می شویم طلوع و غروب خورشیــد به سمــت شمال ادامـه می یابد .

در مدت سه ماه خورشید بیشترین مسافت ممکن را طی می کند و به شمالی ترین نقطه که می تواند طلوع و غروب کند ، می رسد . فاصله ای که در این مدت طی کرده است به 5 عدد از شبکه های یک تاریم می رسد ، یعنی در هر 18 روز یک شبکه را طی می کند و در این فاصله بین اولین طلوع فروردین تا اولین طلوع تیر ماه ، طلوع و غروب خورشید سی درجه تغییر مسیر می دهد . از اول تیر ماه طلوع و غروب خورشید دوباره به سمت جنوب تغییر مسیر می دهد . اول تیر ماه طولانی ترین روز سال و کوتاه ترین شب سال را شاهد خواهیم بود . در اول مهر ماه طلوع و غروب خورشید به میانی ترین نقطه آلاچیق می رسد و این بار به سمت جنوب ادامه مسیر می دهد و این بار نیز پس از 90 روز به نهایی ترین قسمت جنوبی که خورسید طلوع و غروب می کند می رسد . این بار خورشید 30 درجه به سمت جنوب تغییر مسیر داده است . از آخرین روز بهار تا آخرین روز پاییز خورشید 60 درجه مسیر خود را تغییر می دهد . شب یلدا نیز آخرین و طولانی ترین شب سال درست آخرین شب فصل پاییز است . پس از آن به مرور طول روزها بیشتر و شب ها ها کوتاه تر می شود . در اول دی ماه دوبـاره خورشیــد به سمت شمال بــر می گردد .

این معلومات بسیار ارزشمند را قوم ترکمن با دقت در تغییر فصول سال ، جهات طلوع و غروب خورشید ، کوتاه و طولانی شدن شب و روز توانسته اند کسب نمایند و با در نظر گرفتن این تغییرات و شرایط زندگی خودشان که همان کوچ نشینی و دامداری بوده است ، توانسته اند خانه ای بسیار دقیق و حساب شده را طراحی و بسازند تا بتوانند در اسرع وقت خانه را بر پا کنند و هر وقت هم خواستند همان خانه را جمع کرده و توسط دو شتر به هر کجا که کوچ کردند ببرند و دوباره در همان خانه سکونت گزینند و هم بتوانند به سادگی با دقت در مسیر طلوع و غروب و تابش نور خورشید از موقعیت زمانی خود آگاه باشند . در دوره ای طولانی ترکمن ها آموختند تا از اوی خویش برای رصد مکان ستارگان و تعیین جهت و ساعت روز استفاده کنند .


منبع:
تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

بازگشت به بالا

رويت مشخصات كاربر ارسال پيغام شخصي ارسال ايميل بازديد از سايت ارسال كننده مطلب
تشکرهاي ثبت شده از ايجاد کننده تاپيک :
 
تمامي مطالب ارسال شده:   
ارسال موضوع جديد   پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> صنايع و مشاغل استان گلستان

زمان پيشفرض سايت: ساعت گرينويچ + 3.5 ساعت
صفحه 1 از 1
  
نام کاربري:      کلمه عبور:     

~ يا ~
عضويت در سايت

  


 


Powered by phpBB © 2001, 2008 phpBB Group
كه مازندران شهر ما ياد باد
فروشگاه فرش احمدی
تهران هاست
 تبلیغات در سایت روستاهای  ایران