روستاهای ایران: تالار گفتمان

روستاهاي ايران :: نمايش موضوعات - رسومات ازدواج / مشهدالکوبه اراک

رسومات ازدواج / مشهدالکوبه اراک

 

ارسال موضوع جديد  پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر 

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> ازدواج در استان مرکزی

نمايش موضوع قبلي :: نمايش موضوع بعدي  
نويسنده پيغام

musaaskari
کاربر ویژه

وضعيت: آفلاين
27 تير ماه ، 1390
تعداد ارسالها: 6429
امتياز: 1929860
تشکر کرده: 1
تشکر شده 48 بار در 46 پست


ارسالارسال شده در: سه شنبه، 2 دي ماه ، 1393 13:29:11    موضوع مطلب: رسومات ازدواج / مشهدالکوبه اراک پاسخ همراه با اعلان

عروسی و ازدواج

در مشهدالکوبه مانند جاهای دیگر، پسرها در حدود 20 سالگی و دخترها در حدود 15 سالگی ازدواج می کردند. اگر پسر به سن 25 سال و دختر به سن 20 سال می رسید و ازدواج نمی کردند، می گفتند فلان پسر «بزرگ پسر» شده و یا فلان دختر «بزرگ دختر» شده است. بنابر این پدرها و مادرها سعی داشتند که تا پسرها از 22 سال و دخترها از 18 سال بزرگتر نشده اند، ازدواج کنند.

بیشتر عروسی ها در ماه آبان و آذر (عقرب و قوس) انجام می شد، زیرا که در این اوقات هم محصولاتزراعی بدست می آمد و هم کارهای کشاورزی تمام شده بود و وقت کافی برای انجام تشریفات عروسی وجود داشت.

پیش از عروسی: قبل از ازدواج کردن و از حدود یک یا دو سال قبل از آن،پسر به اتفاق پدر و برادرانش مایحتاج عروسی را تدارک می دید. حداقل این مایحتاج عبارت بود از : یک اطاق، دو تخته گلیم، یک لحاف، مقداری پول، و مقداری مواد غذایی ذخیره شده مانند آرد، روغن، کشک و امثال آنها.

انتخاب دختر: وقتی که قرار می شد برای پسری عروسی کنند، از پسر سوال می کردند که کدام دختر را می خواهد. اگر پسر از قبل دختری را در نظر گرفته بود، اعلام می کردند و در بین اعضای خانواده به مشاوره می گذاشتند که اولاً این دختر را به اینها می دهند یا خیر. و اگر می دهند، آیا این دختر لایق زندگی هست یا خیر. اما اگر پسری دختری را در نظر نداشت، باز هم مشاوره می گذاشتند که به سراغ کدام دختر بروند که مناسب حالشان باشد. وقتی که نظر اهل خانه بر دختری قرار می گرفت و پسر هم قبول می کرد، پدر یا مادر یا خواهر بزرگ تر را می فرستادند به خانه پدر و مادر دختر و موضوع ازدواج را مطرح می کرد. پدر و مادر دختر هم چند روز وقت می گرفتند تا با اهل خانه و بستگان نزدیک شور کنند. اگر آنان ازدواج را مناسب تشخیص می دادند، پیغام رضایت می فرستادند. در اینجا نظر دختر مهم نبود و وقتی که پدر و مادرش راضی بودند، او هم رضایت می داد.

کدخدایی (خواستگاری):

وقتی پیغام خانواده دختر به خانواده پسر می رسید، چند نفر از خانواده و اقوام پسر انتخاب می شدند تا به «کدخدایی» (خواستگاری) بروند. آنان قبلاً اطلاع می دادند که چه وقت می آیند. معمولاً برای کد خدایی یا در بعد از ظهر و یا در شب می رفتند. اما اگر خانه دختر در آبادی دیگری بود، ممکن بود پیش از ظهر و برای ناهار بروند. وقتی خبر آمدن خانواده پسر می رسید، خانه را آب و جارو می کردند و وسایل چای را آماده می نمودند. همچنین چند نفر از بستگان و بزرگ ترها را خبر می کردند تا به آنها احترام گذاشته باشند، اما تصمیم گیرنده فقط پدر دختر بود.

خواستگارها همیشه سر موقع می آمدند می نشستند و به خوردن چای و قدری صحبت متفرقه می پرداختند. سپس آن کس که از همه بزرگ تر بود، رو به پدر دختر می کرد و می گفت «غرض از مزاحمت این است که شما فلانی را به غلامی قبول کنید». پدر دختر هم می گفت «تاج سرماست». سپس حضار می گفتند «مبارک باشد». در اینجا مراسم کد خدایی تمام می شد و از این لحظه، کلمه پسر و دختر تبدیل به داماد و عروس می شد.

خرج بریدن :

بعد از این مراسم، پدر عروس با مشاوره اهل خانه، شرایط مراسم عروسی را صورت می گرفت و برای پدر داماد می فرستاد. این صورت به سه شکل بود: صورت دو من، صورت یک من و صورت نیم من. صورت متداول، صورت یک من بود. صورت نیم من برای مردم کم بضاعت و صورت دو من مخصوص ثروتمندان بود که هم پدر عروس و هم پدر داماد ثروتمند بودند و می خواستند در عروسی خودنماییی کنند.

صورت خرج یک من عبارت بود از: یک بار آرد (هر بار 30 من یا 90 کیلوگرم)، یک بار هیزم، یک رأس گوسفند چاق شده (کشتی) که زیاد کوچک نباشد، یک من قند، یک من نخود و لوبیا، دو و نیم من برنج، نیم من روغن، دو و نیم من سیب زمینی، یک من پیاز، نیم من نبات، نیم من کشک، یک کیسه حنا و مقداری فلفل و زردچوبه و نمک و صابون و کبریت. صورت نیم من، نصف این مقدار و صورت دو من، دو برابر این مقدار بود. میزان مهریه و طلا در صورت مخارج درج می شد.

مهریه عبارت بود از حدود 300 تا 500 تومان پول (در حدود سال های 1325 ه.ش) بعلاوه دو دانگ از خانه یا باغ پدر داماد. سند خطی این دو دانگ در نزد پدر عروس نگهداری می شد. منظور از چنین مهریه ای این بود که عروس در آنجا اعتبار داشته باشد و کسی نتواند او را به داخل باغ یا خانه راه ندهد.

از شرایط دیگر، تعیین مقدار «باشلق» بود که بدان «شیربها» هم می گفتند. این پولی بود که پدر عروس از پدر داماد می گرفت و معمولاً در تهیه جهاز بکار می رفت و به خانه داماد بر می گشت. میزان باشلق در حدود سال 1325 ه. ش 50 تومان بود.

وقتی صورت مذکور توسط پدر عروس به دست پدر داماد می رسید، او با یک یا دو نفر از نزدیکان نزد پدر عروس می رفت و در ابتدای کار سعی می کرد صورت مخارج را کم کند و تخفیفی بگیرد. بعد از اینکه به توافق رسیدند، قرار عروسی را می گذاشتند که در چه وقت عروسی برگزار شود.

عیدونه:

چنانچه فاصله بین این نشست تا مراسم عروسی به عید نوروز یا عید قربان یا عید فطر یا شب چله و یا «اول توستونی» (اول تابستانی) مصادف می شد، مادر داماد وظیفه داشت برای عروس هدیه ای ببرد که بسته به مناسب آن «عیدونه»، «شب چله ای» یا «اول توستونی» نامیده می شد. اگر اول تابستان بود، مقداری کشمش و نخودچی و سنجد و «گندوم شادونه» (مخلوط گندم و شاهدانه بو داده» در داخل چند «دوری» (بشقاب) می ریختند و همه را در مجمعه می نهادند و یک قواره پارچه چادری یا پیراهنی هم روی آن می گذاشتند. سپس به اتفاق چند زن از بستگان به خانه عروس می رفتند و به پایکوبی می پرداختند. اما اگر شب چله بود، سعی داشتند که یک یا دو هنداونه و مقداری «ترخینه» به آن اضافه کنند. در عید قربان یا عید فطر تشریفات بیشتری بود و برنج و روغن و حنا نیز به هدایا اضافه می کردند.



جهاز (جهیزیه):

علاوه بر اینها، مادر عروس در فکر تهیه جهاز (جهیزیه) هم بود. مقداری از جهیزیه را از قبل آماده کرده بوده اند و اکنون کسری آنرا تهیه می نمودند. معمول بود که می گفتند: «دختر به گهواره، مادر به فکر تیکه پاره».

جهاز معمول عبارت بود از: ظروف غذا خوری، رختخواب، استکان و نعلبکی، لیوان، شال، جوراب، کیسه حمام، کیسه پول، کیسه توتون و امثال اینها.

کیسه حمام را از پشم گوسفند کبود (خاکستری رنگ) که به رشته باریک ریسیده بودند و بدان «خامه» می گفتند، درست می کردند. این خامه را زن ها به قطعاتی که حدود 15 سانتیمتر عرض و دو یا سه متر طول داشت، می بافتند و سپس آنرا به اندازه کیسه حمام قطعه قطعه می کردند و دور آنرا می دوختند. شال (که معروف به شال گردن بود) از پشم گوسفند سفید و به عرض 25 سانتیمتر و طول دو متر بافته می شد. ابتدا و انتهای شال را حدود 10 سانتیمتر ریشه می گذاشتند تا بر زیبایی آن اضافه شود. جوراب را نیز همچون شال از پشم گوسفند سفید می بافتند و سمت پنجه و پاشنه آنرا با نخ سورمه ای نقش می انداختند. بافتن شال و جوراب کار زنانی بود که تخصص داشتند و از عهده هر زنی بر نمی آمد. کیسه پول و کیسه توتون را از پارچه می دوختند و لبه آنرا قلاب دوزی می کردند.

ظروف غذا خوری عبارت بود از : چند کاسه مسی آبگوشت خوری، چند دوری (بشقاب) مسی و چند پیاله گلی (سفالی) لعاب دار همدانی که برای خوردن ترشی، ماست، شیره انگور و امثال آن استفاده می شد.

نمزه کنن: وقتی پدر عروس و داماد به توافق می رسیدند، قرار «نمزه کنن» (نامزد کنان) می گذاشتند. مادر داماد یک انگشتر برای عروس می خرید و در روز نامزدی با مقداری قند و چای و به همراهی فامیل و بستگان به خانه پدر عروس می رفتند. پس از مدتی که از پایکوبی می گذشت، آن انگشتر را یک «زن مرادی» از بستگان داماد به دست عروس می کرد. زن مرادی به زن خوشبخت می گفتند و منظور از آن، زنی بود که سنی از او گذشته باشد، بیوه نشده باشد، داغ فرزند ندیده باشد، فرزندانش اهل باشند و عروس و داماد هم داشته باشد. بعد از مراسم نامزدی، چنانچه عروس قصد داشت به جایی برود، می باید از داماد یا پدر داماد اجازه می گرفت و نه از پدر خودش. این اجازه به واسطه مادر عروس گرفته می شد و عروس خودش به داماد یا پدر داماد مراجعه نمی کرد.

پدر عروس بعد از مراسم نامزدی، یک شب خانواده داماد را مهمان می کرد تا داماد روی آنرا داشته باشد که به خانه اشان برود. خانواده داماد نیز متقابلاً یک شب خانواده عروس را دعوت می کردند تا رفت و آمد برقرار شود. اما عروس در این مهمانی شرکت نمی کرد، زیرا رسم نبود که عروس قبل از عروسی به خانه داماد برود.

خرید آروسی (عروسی):

این رفت و آمدها برقرار بود تا اینکه یک هفته قبل از عروسی قرار خرید می گذاشتند. برای خرید عروسی، پدر یا برادر بزرگ و مادر یا خواهر بزرگ داماد به اتفاق پدر یا برادر بزرگ و مادر یا خواهر بزرگ عروس آماده می شدند تا برای خرید به شهر (معمولاً اراک)بروند.

از شب تا صبح روزی که قرار به حرکت بود، خرها را کاه و یونجه و جو می دادند تا توان راه طولانی را داشته باشند. صبح زود زنها سوار خر می شدند و مردها پیاده در کنارشان حرکت می کردند. بسته به فاصله ای که تا شهر داشتند، ظهر یا عصر همانروز به مقصد می رسیدند. به محض رسیدن، به خانه اقوام یا خانه ای اجاره ای می رفتند و خرها را بدانجا می گذاشتند و قدری استراحت می کردند. سپس برای خرید به بازار می رفتند. پرداخت بهای هر چه که خریداری می شد به عهده پدر یا برادر داماد بود. چنانچه مادر عروس در خرید زیاده روی می کرد، مورد اعتراض پدر یا مادر داماد قرار می گرفت و پس از مقداری گفتگو به توافق می رسیدند.

خرید معمول عروسی به شرح زیر بود: آینه (معروف به «آینه بخت»)، «یخدون» (صندوق چوبی با روکش حلبی یا چرم)، پارچه اطلسی برای چادر عروس، پارچه چیت برای چادر نماز عروس، پارچه برای پیراهن و شلوار، کت و شلوار و پالتو دامادی، «ارسی» (کفش چرمی)، ارسی جعبه ای (کفش چرمی زنانه با پاشنه های بلند که در جعبه می نهادند)، سماور زغالی، قوری، استکان و نعلبکی، قندان، سینی، پارچ مسی،تاس حمام، پرده، چادر شب(رختخواب پیچ)، بغچه حمام سوزن دوزی (سوزنی)، حوله حمام (هم برای عروس و هم برای داماد)، حوله صورت، و مقداری طلا مانند گوشواره و انگشتر و گلوبند.

پس از پایان خرید، محموله را بار خر می کردند و به آبادی باز می گشتند و به خانه عروس می بردند. کار دوخت و دوز پارچه ها بزودی شروع می شد و برای اینکار به خیاط هایی که در روستاهای «گونوش/ گئونوش» (امروزه «جونوش») و «نزم آباد» (امروزه «نظام آباد») بودند، سفارش داده می شد. خیاط ها معمولاً اندازه نمی گرفتند و به این اکتفا می کردند که آیا عروس قد بلند است یا قد کوتاه، چاق است یا لاغر.

خرج بری (خرج بردن):

یک روز قبل از عروسی، نوبت «خرج بردن/ خرج بری» می شود. مقدار خرج بستگی به صورت و قرار قبلی طرفین داشت. صورت خرج را پدر عروس به دست یک شخص می داد که «وکیل خرج» گفته می شد. او هم صورت را به خانه داماد می برد و مفاد آنرا تحویل می گرفت تا به خانه عروس ببرد. آرد و هیزم را به تنهایی روی «گرده» (پشت) دو خر می گذاشتند و بقیه اجناس را در «مجمعه» یا ظرف مناسب خود می نهادند و هر یک را به دست کسی از بستگان داماد می دادند. گوسفند را نیز در حالیکه دستمالی به گردنش بسته بودند به دست کسی می سپردند.

وقتی که «خرج» را از خانه داماد به طرف خانه عروس حرکت می دادند، «چووشی/ چاووشی» می خواندند. و آن چنین بود که یک نفر با صدای خوب و بلند می گفت:«بر حبیب خدا ختم انبیاء صلوات» و دیگران جواب می دادند: «به محمد و آل او صلوات».

رسم بود که بچه ای از طرف داماد بر روی خر حامل آرد بنشیند. پس از رسیدن به خانه عروس، مادر عروس یک جفت جوراب به این بچه انعام می داد. همچنین دستمالی نیز که به گردن گوسفند بسته شده بود، جزو انعام آورنده گوسفند محسوب می شد.

دربار آردی:

پس از مراسم تحویل خرج و در شب قبل از عروسی، مراسم «دربار آردی» (در بار آرد) برگزار می شد. دربار آردی مراسمی بود که اختصاص به دختران و زنان داشت و مردان جایی در آن نداشتند. در این شب، زنان فامیل داماد در خانه داماد و زنان فامیل عروس در خانه عروس جمع می شدند و تا پاسی از شب دایره می زدند و شادی و پایکوبی می کردند.

در آخر شب چند «لانجین» خمیر درست می کردند که صبح فردایش از آنها نان بپزند. در جوال آرد را می بایست یک «زن مرادی» باز کند. پس از تهیه کردن خمیر، لانجین ها را در کنار اطاق می گذاشتند و روی آنرا می پوشاندند که هم سرما نخورند و هم اینکه تا صبح ور بیایند.

صبح روز بعد، هنگامی که زنان مشغول پخت نان می شدند، عده ای از آنها «سر نان تازه ای» برای مادر عروس و عده ای دیگر برای مادر داماد می بردند. این هدیه عبارت بود از مقداری کشمش و نخودچی و مبلغی پول که داخل یک دوری (بشقاب) مسی نهاده بودند و آنرا لای بغچه ای پیچیده بودند. بعد از سلام و مبارک باد، یک نفر ظرف آنان را خالی می کرد و بجای آن یک تکه نان می گذاشت.







دعوت:

بعد از مراسم «دربار آردی» و «سر نان تازه ای»، به شب اول عروسی می رسیم که «دامادان» (یعنی قوم و خویش داماد) و «عروسان» (یعنی قوم و خویش عروس) برای آن از قبل تدارک دیده اند. دامادان و عروسان از چند روز قبل صورت اسامی مهمانانی که باید دعوت شوند را تنظیم کرده اند. این صورت ر یک روز قبل از عروسی به «حمامی» (متصدی حمام) می دهند و حمامی هم وظیفه داشت طبق آن صورت مهمانان را دعوت کند. رسم بود که عروس و داماد به غیر از بستگان نزدیک خودشان، جوانان هم سن و سال خودشان را هم دعوت می کردند. برای بستگانی که در دهات دیگر زندگی می کردند، از قبل نامه می فرستادند و دعوت می کردند. مهمانان زن به خانه عروس می رفتند و مهمانان مرد به خانه داماد وارد می شدند.

سازنده (نوازنده):

از چند روز پیش از «سازنده» نوبت گرفته بودند تا در مراسم عروسی حاضر شوند. سازنده یا همان «ساز زننده/ نوازنده» به کسانی گفته می شد که در عروسی ساز «سرنا» و دهل و کمانچه و دایره می زدند و می نواختند. به آنها «لوطی» هم می گفتند. بیشتر سازنده ها از روستای «کرکان»، «برز آباد»، «مشلکو»(امروزه «مشهد الکویه») بودند. سازنده ها هیچوقت خلاف وعده عمل نمی کردند، زیرا که می دانستند نظم عروسی بستگی به آنها دارد و می دانستند که عصر شب عروسی باید عروس را به حمام ببرند و نیاز به ساز و دهل دارند.

سازنده ها وقتی به نزدیکی روستا می رسیدند، با نواختن ساز (سرنا) و دهل رسیدن خود را اعلام می کردند و بچه ها با شنیدن صدای آنان به پیشواز آنان می رفتند.

هنگامی که سازنده ها در طول مسیر و در طی مراسم عروسی به نزدیکی خانه های متعصبین می رسیدند، صاحب عروسی به آنان اطلاع می داد که به احترام فلان شخص ساز نزنند. وقتی آن شخص به مجلس عروسی وارد می شد نیز چنین دستوری داده می شد. اما همان شخص، معمولاً از بابت این احترام تشکر می کرد و اجازه می داد که نوازندگان کارشان را ادامه دهند.

عروس از حمام در آوردن:

عصر شب عروسی، عروس به اتفاق چند زن و دختر از بستگان خودشان به حمام می رفتند. بعد از ورود آنان به حمام روستا، عموم مردان و زنان (چه آنهایی که دعوت شده بودند و چه آنهایی که دعوت نشده بودند) به اتفاق سازنده به در حمام می رفتند. در اینجا مردها «چوپی» می رفتند و «چوب بازی» می کردند. چوپی چنین بود که چند مرد دست یکدیگر را می گرفتند و به آهنگ سازنده پای خودشان را حرکت می دادند. چوب بازی هم به این ترتیب بود که دو نفر چوبی به اندازه دسته بیل را در دست می گرفتند و به حالت پاکوبی و شادمانی آنها را به هم می کوبیدند و چنین وانمود می کردند که در حال نبرد هستند.

پس از مدتی، یک زن لباس عروس را که توی مجمعه گذاشته بود به حمام می برد و عروس که لباس عروسی پوشیده و «علم داز» به سرش کرده، از حمام بیرون می آمد. علم داز روسری ای بود به رنگ های قرمز یا صورتی یا سبز که روی سر عروس می انداختند و پشت آنرا سنجاق می کردند. وقتی عروس از حمام بیرون می آمد، خیلی آهسته قدم بر می داشت و دو زن جوان شانه راست و شانه چپ او را می گرفتند. زن های دیگر نیز از پشت سر او حرکت می کردند. مردان کماکان در جلو پشت عروس مشغول چوپی و چوب بازی بودند و سازنده ها بر ساز (سرنا) می دمیدند و بر دهل می کوبیدند. این کاروان به آهستگی به سوی خانه پدر عروس پیش می رفت و پس از رسیدن به خانه، کسانی که دعوت داشتند، می ماندند و بقیه می رفتند. به این مراسم «عروس از حمام در آوردن» گفته می شد.

پس از رسیدن عروس به خانه که معمولاً حدود غروب آفتاب بود، موقع شام دادن می رسید که همیشه آبگوشت بود و بطور جداگانه در خانه داماد (مردانه) و خانه عروس (زنانه) به مهمانان داده می شد. انداختن سفره و چیدن غذای عروسی در خانه داماد به عهده «سلمانی» آبادی بود. برای هر دو نفر یک کاسه آبگوشت می گذاشتند که می باید به اشتراک و بدون قاشق خورده می شد. چند ظرف کوچک شیره انگور یا ترشی هم بر سفره می نهادند.

حنابندان:

پس از شام، نوبت «حنابندان» می رسید. مقداری حنا را در ظرفی آب می گرفتند و به سراغ داماد می رفتند که تختی برایش رو به قبله بسته بودند. تخت داماد عبارت از کرسی ای بود که کنار دیوار در داخل حیاط گذاشته بودند و یک قالی روی آن پهن کرده بودند. یک چادر زنانه یا جاجیم به دیوار پشت تخت آویزان می کردند و بر روی آن یک «سوزنی» (پارچه سوزن دوزی) سنجاق می کردند و آینه ای هم روی آن سوزنی نصب می نمودند. داماد روی تخت می نشست و «ساقدوش» ظرف حنا را در دست می گرفت. سپس دست راست داماد را روی سرش می گذاشت و از تک تک بزرگترها اجازه می گرفت. به این صورت که آنان را یکی یکی خطاب می کرد و می گفت: «اجازه بده داماد دستشه حنا بگیره»، آنان هم در جواب می گفتند: «مبارکش باشه». حالا در حالیکه سازنده ها ساز و دهل می زدند و مردها چوبی می رفتند، ساقدوش مقداری حنا بر کف دست راست داماد می گذاشت.

اکنون نوبت حنابندان عروس می شد. چند زن که از نزدیکان داماد بودند، مقدار حنایی که برای عروس آماده شده بود را بر می داشتند و با یک نفر مرد از نزدیکان داماد بسوی خانه عروس می رفتند تا دست او را حنا بگیرند. سازنده ها هم با صدای ساز و دهل آنان را همراهی می کردند. عروسی در داخل خانه روی صندلی و رو به قبله می نشست و وقتی که می خواست دست راستش را بالا بیاورد تا حنا بگیرند، باید به او «تو مشتی» می دادند که عبارت از مبلغی پول بود. این پول را مردی که همراه زنان از خانه داماد آمده بود، پرداخت می کرد و سپس دست او را حنا می گرفتند. در این حین، سازنده ها در داخل حیاط می نواختند و مردها چوپی می رفتند. زن ها نیز در داخل خانه شادمانی و پایکوبی می کردند.

پس از مدتی، مجدداً به خانه داماد بر می گشتند و ساقدوش دست و پا و سر داماد را حنا می گرفت. بعد دستمال و دستبندی که خانواده عروس آماده کرده بوده اند را بر دست و پای او می بست. تعدادی از جوانان نیز سر و دستشان را حنا می گرفتند. بعد از حدود یک ساعت که حنا رنگ می گرفت، داماد با تعدادی از بستگان به حمام می رفتند تا حنا را بشویند. بعد از شستن حنا، به خانه بر می گشتند و می خوابیدند.

صبح روز بعد و قبل از خوردن ناشتایی (صبحانه) چند زن از بستگان داماد همراه با ساز و دهل و آفتابه و لگن و آب گرم به خانه عروس می رفتند تا حنای دست عروس را بشویند و بر گردند.

داماد از حمام در آوردن:

بعد از صبحانه، دوباره داماد و ساقدوش و چند نفر دیگر به حمام می رفتند. حمام روستا در روزها به زنان و در شب ها به مردان اختصاص داشت، از آنجا که وقت حمام رفتن داماد مصادق با نوبت زنانه حمام بود، استثنائاً زنان نوبت خود را به داماد و همراهانش واگذار می کردند.

در این موقع تعداد زیادی از زنان و مردان به در حمام جمع می شدند تا هم تماشا کنند و هم در مراسم «داماد از حمام در آوردن» شرکت کنند. موقعی که داماد در حمام بود، سازنده ها می زدند و مردها به چوپی و چوب بازی مشغول می شدند. ضمناً مقداری انار و خربزه یا هندوانه قاچ می کردند و در چند سینی به جلوی حمام می آوردند و بین مردم پخش می کردند. خواهر داماد در حالیکه دستمال قرمز رنگ به گردن بسته بود، یک منقل «اسفند دود» و یک گلاب پاش و مقداری نخودچی و کشمش و نقل همراه داشت و منتظر بیرون آمدن داماد از حمام بود. پس از مدتی که از پایکوبی و شادمانی می گذشت، چند نفر به خانه عروس می رفتند و لباس عروسی داماد را که در خانه عروس بود، می آوردند و برای داماد می بردند. داماد به کمک ساقدوش لباس عروسی را می پوشید و پس از دادن انعام به حمامی، از حمام بیرون می آمد. خواهر داماد در ابتدا کشمش و نخودچی و نقل را بر سر او می پاشید و سپس منقل اسفند دود را دور سر او می چرخاند و او را بوسه می کرد و مبلغی پول در دهان او می گذاشت. بعد از این، داماد دست بزرگترهای فامیل را می بوسید و آنان نیز روی او را بوسه می کردند و مبارک باد می گفتند.





خروس بران:

اکنون نوبت مراسم «خروس بران» می شد که در کنار آبادی برگزار می گردید. داماد و همه مردم حاضر از جلوی حمام به کنار آبادی می رفتند. سازنده ها آهنگ را به صورت مشق سربازی می زدند و کسانی که خدمت اجباری (سربازی) رفته بودند، مشق می کردند.

یکی از مراسمی که در کنار آبادی برگزار می شد، چنین بود که یک نفر یک خروس را دورتر می برد و نگه می داشت. سپس چند نفر از جوانانی که سرعت دو خوبی داشتند، لباسشان را سبک می کردند و شلوارها را تا زانو بالا می زدند و همه در یک خط آماده می ایستادند. بعد یک نفر شروع به شمردن از یک تا سه می کرد و جوانان برای رسیدن به خروس مسابقه می دادند. هر کس زودتر می رسید، خروس از آن او بود.

پس از خروس بران، رسم بود که بستگان داماد مانند عمو و دایی و خاله و عمه، در حیاط خانه خودشان برای داماد تخت می بستند. در اینصورت، ساقدوش و داماد از جلو و بقیه مردم از دنبال آنها به ترتیب به آن خانه ها می رفتند. داماد به اشاره ساقدوش روی تخت می نشست و صاحبخانه او را می بوسید و یک مجمعه حاوی کشمش و نخودچی و مبلغی پول در برابر او می نهاد. پس از اینکه مدتی کوتاه به همه خانه هایی که در آنها تخت بسته شده بود می رفتند، به طرف خانه عروس حرکت می کردند.

تخت نشینی داماد و آرنگ بری:

پس از اینکه به خانه عروس رسیدند، داماد در آنجا بر روی تخت می نشست. تخت کرسی ای بود که در کنار دیوار حیاط نهاده شده و قالیچه ای بر آن انداخته بودند. بر دیوار پشت تخت نیز چادر یا جاجیمی کشیده بودند که روی آن یک بغچه گلدوزی و روی بغچه یک آینه نصب کرده بودند. وقتی داماد وارد حیاط می شد، دست پدر عروس را بوسه می کرد و بعد مادر عروس داماد را بوسه می کرد و مبلغی پول به دهان او می گذاشت. وقتی که داماد روی تخت می نشستف جلوی او «آرنگ» می چیدند. آرنگ اجناسی بود که قبلاً از شهر خریده بودند و یا مادر عروس از قبل تهیه کرده بود. آرنگ بطور معمول عبارت بود از: کله قند، دستمال ابریشم، آینه، یخدون، رختخواب، سماور زغالی، استکان و نعلبکی، قوری و قندان، پارچ مسی، وسایل حمام، پالتو ، شال گردن، جوراب پشمی سفید، عرق چین (که از پارچه سفید دوخته شده بود)، مبلغی پول و امثال اینها. هر یک از اینها را در ظرف مناسبی مانند مجمعه یا سینی می نهادند و جلوی تخت داماد بر روی زمین می گذاشتند. رسم بود که روی کله قند یک خروس پارچه ای می گذاشتند. این خروس زیبا را زن ها با پارچه های رنگین و به شکل عروسک کوچکی می دوختند و سپس گلدوزی می کردند.

پس از این، ساقدوش عرق چین را زیر کلاه داماد می گذاشت، دستمال ابریشم را با سنجاق به سینه اش آویزان می کرد، پالتو را روی دوشش می انداخت (چون رسم نبود داماد در روز عروسی پالتو بپوشد)، شال را یک دور به دور گردنش می پیچید و اضافی آنرا در پشت کمرش آویزان می کرد و پول را توی جیبش می گذاشت. سپس با صدای بلند می گفت: «خانه اش آباد».

بعد از اینکه ساقدوش وسایل شخصی داماد را به او می پوشانید، بقیه را به طرف خانه داماد حرکت می دادند. چند زن از بستگان عروس قبلاً به خانه داماد رفته بوده اند تا اطاق عروس را بچینند و وسایل را در جای خود قرار دهند. حمل یخدون عروس را بر شانه یک نفر از بستگان عروس می سپردند تا از طرف خانواده داماد انعام بگیرد. آن شخص هم تا انعام نمی گرفت، یخدون را بر زمین نمی گذاشت. بقیه مجمعه ها و سینی های محتوی آرنگ (که همان جهاز عروس و خریدهای دیگر عروسی باشد) را بر سر اشخاصی می گذاشتند و به خانه داماد می بردند.

گاهی پیش می آمد که داماد و عروس هر کدام از روستای جداگانه ای بودند. در چنین مواقعی، تشریفات تفاوتی نداشت اما برای خرج بردن از روش مجمعه و سینی بر سر گرفتن استفاده نمی شد. بلکه در خورجین خر می نهادند. در اینصورت، زن ها سوار خر و مردها با پای پیاده وسایل را بین دو آبادی جابجا می کردند.

شاه بازی:

بعد از خوردن ناهار، سازنده ها (نوازنده ها) مشغول نواختن کمانچه و دایره و آوازخوانی می شدند و بازی «شاه بازی» شروع می شد و آن چنین بود که داماد شاه می شد و ساقدوش وزیر و تعدادی دیگر سرباز می شدند. سربازها چند نفر از بچه های نزدیکان داماد را به گروگان می گرفتند تا پدر و مادر آن بچه مبلغی پول یا مقداری کشمش و نخودچی و امثال اینها بدهد تا بچه را آزاد کنند. گاهی هم وزیر دستور می داد یکی از بستگان بزرگسال داماد را دستگیر کنند که او برای شیرین کردن مجلس مقاومت می کرد و در نتیجه عده ای به طرفداری هر یک از طرفین به مبارزه می پرداختند تا شخص مورد نظر دستگیر شود و به شوخی کتک بخورد تا برای آزادی خود جریمه بدهد. این بازی تا نزدیکی غروب ادامه داشت.

پول یا اجناسی که از گروگان ها دریافت می شد، جنبه استفاده شخصی نداشت و در همانجا مصرف می شد و در نهایت به داماد داده می شد. در واقع همه این انعام های مبادله شده در عروسی برای کمک به عروس و داماد و رونق زندگی تازه اشان بود.

عروس آوردن:

طرف عصر که می شد، مردم با صدای ساز و دهل متوجه می شدند که وقت «عروس آوردن» است. پس همه در خانه عروس جمع می شدند و در آنجا حدود یک ساعت ساز و دهل می زدند و مردها در حیاط خانه چوپی می رفتند. گاهی هم ساز را مناسب زنان می زدند که در داخل خانه پایکوبی می کردند.

پس از اینکه عروس آماده حرکت شد، مادر عروس چند تخم مرغ را که خاگینه کرده بود با مقداری نان لای سفره می گذاشت و به کمر عروس می بست. این خوراک «توشه عروس» می گفتند و چون به عروس و داماد شام نمی دادند، آنها از همین توشه می خوردند. مادر عروس بجز توشه، مقداری هم شیره انگور و روغن حیوانی همراه او می کرد. پدر عروس، چادر او را سه مرتبه به دور سر او می چرخاند و بعد چادر را سرش می کرد. اگر عروس پدر نداشت، عمو یا یکی از برادرانش اینکار را می کردند.

وقتی که عروس می خواست کفش بپوشد و حرکت کند، باید از طرف داماد به او «تو کفشی» می دادند. تو کفشی مبلغی پول بود که پدر یا برادر داماد آنرا می دادند و بعد عروس کفش را می پوشید.

سپس عروس از پدر و مادر و بزرگترها اجازه می گرفت و خداحافظی می کرد و آنها نیز او را از زیر قرآن رد می کردند و آب جو پشت سرش می پاشیدند. عروس در حالیکه «علم داز» بر سر داشت و از اطاق بیرون می آمد. دو نفر زن جوان و شوهردار شانه های راست و چپ او را می گرفتند و یک دختر حدود ده ساله نیز آینه عروسی (آینه بخت) را در جلو او می گرفت. همه این سه نفر از بستگان داماد بودند.

عروس خیلی آهسته حرکت می کرد و سازنده ها ساز می زدند مردها در جلوی عروس مشغول چوپی و چوب بازی بودند. کاروان عروس به ترتیبی حرکت می کرد که حدود غروب آفتاب به خانه داماد برسند. رسم بود که در شب عروسی از طرف خانواده داماد با ساز و دهل به دنبال نوعروسانی می رفتند که به تازگی عروسی کرده بودند.

اما اگر خانه عروس در روستای دیگری بود، زنانی که برای عروس آوردن می رفتند، سوار بر خری که تشکی بر پالانش انداخته بودند می شدند و مردان پای پیاده حرکت می کردند. رسم نبود که زن پیاده به دنبال عروس برود. رسم هم نبود که عروس را سوار خر کنند، بلکه می بایست حتماً سوار اسب کنند. اسب عروس را «غنج» (تزئین) می دادند و یک پارچه قرمز بر گردنش می بستند. یک آینه کوچک بر پیشانی اسب آویزان می کردند و یک پارچه مخمل یا زری روی زین اسب می کشیدند. کاروان عروس بعد از مدتی شادی و پایکوبی و اجازه گرفتن از پدر عروس و دیگر بزرگترها، همراه با نوازندگان سرنا و دهل بسوی آبادی داماد حرکت می کرد. عروس را یکی از مردهای محرم سوار اسب می کرد در حالیکه یک نفر جوان از خانواده عروس دهنه اسب را می گرفت و تا در خانه داماد و گرفتن انعام، آنرا رها نمی کرد. دو نفر هم از طرف خانواده داماد در دو طرف اسب حرکت می کردند و مواظب بودند که اگر اسب سکندر برود و یا رم کند، مراقب عروس باشند، و رسم بود که پسربچه غیر ممیزی را که از نزدیکان داماد بود، در پشت عروس بر اسب بنشانند.

تخت نشینی عروس: وقتی عروس نزدیک به خانه داماد می شد، جلوی پایش قربانی می کردند و روی خون قربانی را خاک می ریختند. زیرا عقیده داشتند اگر کسی ریگی در خون آن قربانی بیندازد و نیت کند که داماد نتواند عمل زناشویی را انجام دهد، همان می شود. داماد هم به اتفاق ساقدوش و چند نفر دیگر به پشت بام می رفتند تا هنگام رسیدن عروس به در خانه، سکه بر سرش بریزند. بچه ها نیز منتظر قاپیدن سکه ها بودند.

وقتی که عروس می خواست وارد خانه داماد بشود، پدر و برادر و بستگان نزدیک داماد به عروس «پا انداز» می دادند و عروس سرش را به نشانه سلام پایین می آورد. سپس آنان یکی بعد از دیگری می گفتند: «سلام علیک عروس خانم، خوش آمدی، انشاالله صاحب هفت پسر کاکل زری بشید، بفرما پسرم غلامت، دخترم کنیزت، خانه ام پا اندازت». بعد عروس وارد حیاط داماد می شد. در حیاط خانه، یک تاس مسی حمام که داخل آن آب و جو بود، قرار داده بودند. عروس به همراه دو ساقدوشی که شانه های او را گرفته بودند، سه دور به گرد تاس می چرخید و بعد با پای راستش زیر تاس می زد و تاس را رو به قبله پرت می کرد. به این کار «تاس زدن» می گفتند.

پس از ورود عروس به خانه داماد و انجام تشریفات لازم، با راهنمایی ساقدوش های خود به طرف تختی می رفت که در حیاط زده بودند و روی آن می نشست. ترتیب و تزئینات تخت به همان شکلی است که قبلاً گفته شد.

آنگاه ساقدوش داماد، اناری را که قبلاً آماده کرده بود به دست داماد می داد و داماد آن انار را محکم در بالای سر عروس به دیوار می کوبید. در این هنگام مردم با شدت هلهله و «غی» می کشیدند و شادی می کردند.

زفاف:

انار زنی پایان بخش عمومی مراسم عروس بود و بعد از زدن انار، عروس را به حجله می بردند و مردم با شنیدن صدای خوشامدگویی پدر و برادر داماد، به خانه خود می رفتند. بجز کسانی که از راه دور آمده بودند و شب را در آنجا می ماندند.

بعد از رفتن داماد به حجله عروس و انجام کارهای زناشویی، نوبت به شادیانه زنی می رسید که حدود چند دقیقه سازنده ها ساز و دهل می زدند و داماد از حجله بیرون می آمد تا به همراهی ساقدوش به حمام رود و غسل کند. پس از این، ساقدوش داماد را تا در خانه همراهی می کرد و وظیفه اش به پایان می رسید. شام عروسی داماد و عروس همان توشه ای بود که مادر عروس قبلاً به کمرش بسته بود.

عقد کردن ساده ترین بخش مراسم بود. طرفین در یکی از روزها با یکی – دونفر از همراهان به آبادی ای که عاقد داشت، می رفتند و بدون هیچ تشریفاتی عقد می شدند.

رونما: صبح روز بعد، عروس را پس از خوردن صبحانه از حجله به اطاق دیگر راهنمایی می کردند و بستگان برای «رونما» دادن به اطاق عروس می آمدند. یک نفر هم کاغذ و قلم برمی داشت و هر کس هر مبلغی می داد، یادداشت می کرد. سپس صورت رونما را نزد مادر داماد می بردند و او بر حسب مقدار رونمایی که هر کس داده بود، «تعارفی» به او می داد. اجناسی از قبیل جوراب پشمی برای مردان و کیسه حمام برای زنان. در هر حال به هر کس چیزی می داد و کسی دست خالی بر نمی گشت.

رسم بود که تا سه روز مادر عروس برای خانواده داماد شام و ناهار می فرستاد که معمولاً آبگوشت یا آش جو بود. نزدیک ناهار یا شام که می شد، به تعداد نفرات غذا می آوردند.

داماد سلام:

شب سوم عروسی، شب «داماد سلام» بود. در این شب، فقط تعدادی از بزرگان و ریش سفیدان طرفین داماد و عروس به خانه پدر عروس دعوت می شدند. داماد هم به اتفاق ساقدوش دعوت می شد. شام داماد سلام فقط برنج (پلو) خالی و بدون خورش بود. به هر دو نفر یک دوری (بشقاب) پلو می دادند و می باید به اشتراک و بدون قاشق می خوردند. البته داماد از این قاعده معاف بود و یک دوری اختصاصی داشت.

داماد وقتی که به مراسم داماد سلام وارد می شد، اول می باید به مادر عروس سلام می کرد. او هم داماد را بوسه می کرد و مبلغی در دهانش می گذاشت. بعد می بایست به پدر عروس سلام کند که او هم داماد را بوسه می کرد اما پولی نمی داد. سپس داماد به همراه ساقدوش در نزد مهمان ها می نشستند.

وقت خوردن شام که می رسید، ساقدوش از پدر عروس اجازه می گرفت تا دامام بتواند شام بخورد. پس از خوردن شام و مقداری شب نشینی، موقعی که داماد و عروس می خواستند به خانه خودشان برگردند، باز هم توسط ساقدوش از پدر عروس اجازه، گرفته می شد. پدر عروس هم ضمن اجازه دادن، به آنها «چشم روشنی» می داد که معمولاً یک رأس بره یا گوسفند، یک تخته قالیچه یا جاجیم و امثال اینها بود. یک کله قند یا یک جفت جوراب پشمی هم به ساقدوش داده می شد.

در روزهای بعد از داماد سلام، نوبت مهمانی هایی می شد که بستگان و دوستان داماد و عروس برگزار می کردند و آنان را دعوت می نمودند. در این مهمانی ها، زن صاحبخانه مقداری کشمش یا نخودچی در یک دوری (بشقاب) می ریخت و همراه با مقداری پول به عروس می داد.

هفته من: مادر و دیگر بستگان عروس تا هفت روز پس از عروسی حق رفتن به خانه عروس و داماد را نداشتند. هفت روز بعد از عروسی، مادر عروس «هفته من» می گرفت. و آن را به این ترتیب بود که مقداری «فطیر» (نان شیرین از شیر و آرد گندم و روغن و تخم مرغ) می پخت و آنرا همراه با مقداری کشمش و نخودچی و با یک کله قند توی یک مجمعه می نهاد و پارچه ای گلی یا صورتی بر روی آنها می کشید. سپس تعدادی از زنان فامیل را صدا می کرد و به اتفاق مجمعه را بر می داشتند و به خانه عروس می رفتند. آنان در خانه عروس دایره می زدند و شادمانی و پایکوبی می کردند. پس از این بود که بستگان عروس می توانستند به خانه عروس و داماد رفت و آمد کند.

در اولین عید نوروز پس از عروسی، عروس و داماد به خانه هر کسی که می رفتند، زن خانه دو تخم مرغ رنگ کرده به آنان عیدی می داد.

برگرفته از پایان نامه آقای علی محمدی تحت عنوان مونوگرافی مشهدالکوبه
منبع:
تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

بازگشت به بالا

رويت مشخصات كاربر ارسال پيغام شخصي ارسال ايميل بازديد از سايت ارسال كننده مطلب
تشکرهاي ثبت شده از ايجاد کننده تاپيک :
 
تمامي مطالب ارسال شده:   
ارسال موضوع جديد   پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> ازدواج در استان مرکزی

زمان پيشفرض سايت: ساعت گرينويچ + 3.5 ساعت
صفحه 1 از 1
  
نام کاربري:      کلمه عبور:     

~ يا ~
عضويت در سايت

  


 


Powered by phpBB © 2001, 2008 phpBB Group
كه مازندران شهر ما ياد باد
فروشگاه فرش احمدی
تهران هاست
 تبلیغات در سایت روستاهای  ایران