روستاهای ایران: تالار گفتمان

روستاهاي ايران :: نمايش موضوعات - افعال در زبان خلجي

افعال در زبان خلجي

 

ارسال موضوع جديد  پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر 

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> فرهنگ لغات قم

نمايش موضوع قبلي :: نمايش موضوع بعدي  
نويسنده پيغام

musaaskari
کاربر ویژه

وضعيت: آفلاين
27 تير ماه ، 1390
تعداد ارسالها: 6429
امتياز: 1929860
تشکر کرده: 1
تشکر شده 48 بار در 46 پست


ارسالارسال شده در: جمعه، 22 مهر ماه ، 1390 23:34:59    موضوع مطلب: افعال در زبان خلجي پاسخ همراه با اعلان


افعال درزبان خلجي


اين مباحث ازمقدمه كتاب قارشوبالوققاسلام آقاي علي اصغر جمراسي كه به زبان تركي خلجي تدوين شده است نقل مي شود.

ويژگي هاي دستورزبان خلجي

افعال درزبان خلجي

براي يافتن ريشه فعل درزبان تركي خلجي كافي است كه ازآخركلمات مصدري ،علائم‌ مصدري (mağياmək) را حذف ‌كنيم ‌تااين‌ريشه‌بدست‌آيد.مانند:

تورماغ(بلندشدن) turmağ يئمئك(خوردن) yemək اچمئك(نوشيدن) içmək ومارماق(رفتن vaqmağ

أ) اشكال افعال

افعال درزبان تركي خلجي ازنظرشكل ساختماني به سه گروه تقسيم مي شوند:

ساده ،پيوندي،مركب

1- افعال ساده

افعال ساده:افعالي هستندكه ازيك ريشه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ي بسيط تشكيل شده باشند.مانند مصدرهاي فعلي: يازماق yazmağ - واقماق vaqmağ - آلماق almağ - بيلمكbilmək

2- افعال پيوندي

فعالي هستندكه باالحاق پيوندهاي توصيفي به آخركلمات وصفي يا فعلي ايجادمي شوند.

1/2- پيوندهاي دوشكليla- lə

ازپيوندهاي بسيارپرحاصل بوده وبا الحاق به آخركلمات وصفي مختلف افعالي مرتبط با مدلول اين كلمات به وجودمي آورند .

مانند :

بوشلاماق(آغازكردن)boş+la+mağ

ساپلاماق(نخ درسوزن كردن) sap+la+mağ پيسلمك(بدگفتن،تقبيح كردن) pis+lə+mək

تيشلمك (دندان گرفتن)tiş+lə+mək

2/2- پيوند دوشكليar-al

باالحاق به آخريك رشته ازصفات، افعالي راتشكيل مي دهندكه براي بيان تغيير حالت به كارمي رود.مانند:

بوشارماق (بلدبودن،واردبودن) boş+ar+mağ

بوشالماق(شل شدن،تخليه شدن) boş+al+mağ

بوزارماق(اخمكردن) boz+ar+mağ

حارقانلاماق(لاغرشدن) harqan+la+mağ

3/2- پيوندسه شكليlən -uğ – ir

به آخريك رشته ازصفات مي پيوندند .مانند:

بع قيرمك(صداي بع بع درآوردن)bəğ+ir+mək

جيقيرمك(جيغ كشيدن) ciğ+ir+mək

هولنمك(متأهل شدن) həv+lən+mək

كؤچلنمك(زورآزمايي كردن،فشارآوردن) kuç+lən+mək

داروقماق(دلتنگ شدن) dar+uğ+mağ

سولوقماق(پژمرده شدن) sul+uğ+mağ

3- افعال مركب

افعالي هستندكه ازتلفيق يك يا چندكلمه بايكي ازافعال معين به وجودمي آيند ومعني ومفهوم كاملاً مستقلي رادركلام بيان مي دارند.مانند:

الينده‌كلمك(ازدست برآمدن) əlində+kəlmək

هاداقدا توشمك(ازپا افتادن ) hadağda+tuşmək

يولقا هاتماق(بدرقه كردن،راه انداختن) Yolqa+hatmağ

ب) اشكال تصريفي فعل

به منظورآشنايي با نحوه صرف افعال درزمانهاي رايج درتركي خلجي باذكرمثال وشواهدي به تفكيك موردبررسي قرارمي دهيم.

1- زمان حال(اخباري)

زمان وقوع وحدوث فعل را درحال تكلم بيان مي داردچه مي خواني؟نه سه حوقييورين؟.مانند: صرف افعال ازمصدرهاي يازماق(نوشتن) و وارماق(رفتن)

يازوم(مي نويسم) yazu-m وارييوم variyu-m

يازوين(مي نويسي )azu-in وارييوين variyu-in

يازور(مي نويسد) yazu-r واييور Variyu-r

يازوق(مي نويسيم) Yazu-ğ وارييوق variyu-ğ

يازوريز(مي نويسيد) yazu-iz وارييويز variyu-iz

يازولار(مي نويسند) yazu-llarوارييولار variyu-llar

شايان ذكر است؛درگويش برخي ازروستاهاي خلجستان،زمان حال ساده باكمي تغييربه شكل زيرصرف مي شود:

يازيوم yazəyu-m يازيميز yaziimiz

يازدي yaz-di يازيز yaz-iz

يازير yaz-ir يازيوللر yaziu-llər

2- زمان حال استمراري(مضارع استمراري)

ازحركت و وقوع فعل كه قبل ازلحظه تكلم آغازشده ودر حال حاضرادامه دارد حكايت مي كند. حال استمراري براي بيان كاري است كه هم اكنون درحال جريان است.معمولاًدرپاسخ اينگونه،سوالات مي آيد.كجامي روي؟نئي‌رق وارييوين؟

صرف افعال يازوروم(دارم مينويسم)و وارييوروم(دارم ميروم) از مصدر يازماق ووارماق:

يازوروم yazur-um وارييوروم variyur-um

يازورين yazur-in وارييورين variyur-in

يازورو yazur-u وارييورو variyur-in

يازوروق yazur-uğ وارييوروق variyur-uğ

يازوريز yazur-iz وارييوريز variyur-iz

يازورلار yazur-llar وارييورلار variyur -llar

درگويش برخي ازمناطق خلجستان زمان حال استمراري باكمي تغييردردوم وسوم شخص مفرد به شكل زيرصرف مي شود:

وارييوردي(داري ميروي) ووار- ييور (داردميرود).

3- زمان حال التزامي(مضارع التزامي)

براي بيان احتمال،الزام وآرزو درآينده بكارمي رود.مانند:بروم بروي برود معمولاًباكلماتي چون(بايد،شايد،كاش)درابتداي جمله شروع مي شود.مانند:

Kərək sebe yüvaqam (بايدفردابروم)

kaşkiy yüvaqain (كاش بروي)

صرف افعال يؤواقام(بروم)ويازوقام(بنويسم)ازمصدر وارماق ويازماق

يؤواقام Yüva-qam يازوقام Yazu-qam

يؤواقاين Yüva-qain يازوقاين Yazu-qain

يؤواق Yüva-qa يازوقا Yazu-qa

يؤواقاق Yüva-qağ يازوقاق Yazu-qağ

يؤواقايز Yüva-qaiz يازوقايز Yazu-qaiz

يؤواقالار Yüva-qallar يازوقالار Yazu-qallar


منبع:
تنها کاربران عضو سايت قادر به مشاهده لينک ها هستند.
عضويت در سايت / ورود به سايت

بازگشت به بالا

رويت مشخصات كاربر ارسال پيغام شخصي ارسال ايميل بازديد از سايت ارسال كننده مطلب
تشکرهاي ثبت شده از ايجاد کننده تاپيک :
 
تمامي مطالب ارسال شده:   
ارسال موضوع جديد   پاسخ به اين موضوع   ارسال تشکر

   روستاهاي ايران صفحه اول انجمن -> فرهنگ لغات قم

زمان پيشفرض سايت: ساعت گرينويچ + 3.5 ساعت
صفحه 1 از 1
  
نام کاربري:      کلمه عبور:     

~ يا ~
عضويت در سايت

  


 


Powered by phpBB © 2001, 2008 phpBB Group
كه مازندران شهر ما ياد باد
فروشگاه فرش احمدی
تهران هاست
 تبلیغات در سایت روستاهای  ایران