رباط و حوض حاج میرک / فخرآباد بجستان

رباط و حوض حاج میرک / فخرآباد بجستان

مطلب جالب ذیل از پایان نامه جناب آقای علی اصغر حیدری فرزند مراد با عنوان ((فرهنگ عامه شهرستان بجستان با تکیه بر روستای فخراباد)) برداشته شده است.

کاروانسرایی دیگر که هم‌اینک در روستا وجود دارد، رباطی است چهار ایوانی با فضایی وسیع که در حاشیه روستا واقع گردیده است و زمانی استراحت گاه کاروانیانی خسته در دل کویربوده است. ساخت این بنا در دوران صفویّه آغاز گردیده و در اوائل دوران قاجار به پایان رسیده است. وجود آثار کوره‌های پخت آجر تا چند سال پیش در کنار این رباط، نشان از زحمات بسیار زیادی است که در ساخت این مکان تاریخی کشیده شده است. از نکات قابل توجّه در ساخت این رباط، تزئینات جالب و نقش‌های هندسی بسیار زیبا در سقف گنبدها و دیواره‌ها است که از به‌کارگیری و تلفیق آجرهایی با پخت ناقص و کامل به وجود آمده است. ساخت این بنا را آن‌چنان‌که در ذیل آمده است به حاجی حسن تاجر طبسی نسبت می‌دهند.

مشتاقی نائینی در سفرنامه صفا السّلطنه نائینی در سال ۱۳۰۰(هـ. .ق) درباره رباط فخرآباد این‌گونه می‌نویسد:

«سه‌شنبه چهاردهم: منزل فخرآباد بجستان است. قنات آب‌شور و انبار آب باران دارد. از اشجار جز انار ندارد. اغنام و احشام الحمد للّه زیاد دارند. در رباطى که حاجى حسن تاجر طبسى ساخته، منزل شد. آقا حسین بشرویۀ نایب بلوک بجستان است.»(مشتاقی نائینی، ۱۳۶۶: ۳۶)

آب‌انبارها، حوض‌ها

با توجه به‌واقع شدن روستا در منطقه کویری، تنها دغدغه‌ی مردم از زمان‌های قدیم آب بوده است. وجود آب‌انبارهای متعدّد در روستا نشان از اهمیّت آب در این منطقه کویری می‌باشد. تا قبل از لوله‌کشی آب روستا در سال ۱۳۶۰ شمسی مردم روستا از آب قنات و آب این حوض‌ها برای آشامیدن استفاده می‌کردند. بعد از لوله‌کشی و برق‌کشی روستا کم‌کم این آب‌انبارها مورداستفاده قرار نگرفت و متاسّفانه محلّی برای انباشت زباله‌ها گردید و عدم نظارت میراث فرهنگی باعث تخریب این بناها گردید. معماری ساخت و محل بنا به‌گونه‌ای بود که در هنگام بارندگی این حوض‌ها از آب باران لبریز می‌گردید و در روزهای گرم سال مورداستفاده قرار می‌گرفت. این مکان‌ها هم بیشتر به نام بانی خود خوانده می‌شوند. از حوض‌های معروف روستا می‌توان به حوض محمود، حوض بلوچ، حوض قرایی، حوض خاکی، حوض نوروز، حوض قوچی، حوض حاج میرک، حوض علیگبر (علی‌اکبر)، حوض برج میرزا لنگ و حوض شاه محمود اشاره نمود.

بدنه این حوض‌ها معمولاً ساروج اندود است و ساروج، آمیخته‌ای است از گل رس، خاکستر و آهک که آن را با دقّت و حوصله درست می‌کردند. سپس دیوار حوض را می‌پوشاندند. (اسدیان، ۱۳۷۹: ۶۰)

مشتاقی نائینی در سفرنامه صفا السّلطنه نائینی در سال ۱۳۰۰(هـ. .ق) درباره حوض حاج میرک این‌گونه می‌نویسد:

 روز پنجشنبه شانزدهم: بعد از طى پنج فرسخ مسافت، کنار حوض حاجى میرک منزل شد. گویند حاجى میرک نام مردى متجاوز [بر] یک‌صد سال قبل در مقام اتمام این حوض برآمده و خرج شایسته نموده، بعد از انجام امر به بازدید آنجا آمده، مى‌گوید من ازاینجا نمى‌روم تا حوض را پر از آب‌دیده، از آن آشامیده باشم. ازقضا ابرى صاعد و بارانى نازل گردیده، حوض پر آب‌شده و حاجى میرک به دست خود آب نوشیده، عزم حرکت نمود. در این اثنا چند نفر سوار از جانب جنوب حوض طلوع نموده، از آن حوض آب‌خورده مى‌گویند، خدا بیامرزد بانى این حوض را و بعدازآن قصد حاجى میرک و همراهان او نموده، آن‌ها را گرفته، اموالشان را مأخوذ داشته اشخاصشان را کت‌بسته، مى‌خواهند به اسیرى برند. حاجى میرک از کمال تأثّر مى‌گوید: خدا نیامرزد کسى را که این حوض را بناکرده است. تراکمه از این سخن متغیّر شده، او را تهدید مى‌کنند. بیچاره حاجى میرک کشف حقیقت مطلب نموده، بانى بودن خود را عرض مى‌کند و مى‌گوید که اگر این کار نمى‌کردم به این بلیّه گرفتار نمى‌شدم و به‌موجب نقشه و دستک حساب ادّعاى خود را به اثبات مى‌رساند. تراکمه بعد از ایقان به صدق قول او وى را به عزّت تمام از قید خلاص داده، اموال و همراهانش را نیز به او بخشیده، سالما مرخص نمودند. در طرف شمال این حوض سه اطاق متّصل به هم از خشت و گل بوده که الآن سقف‌های آن به‌کلّی ریخته است؛ امّا هنوز دیوارهاى شکسته و مخروبه براى زوّار فی‌الجمله سایبانى است و طلب مغفرت براى بانى مى‌نمایند. (مشتاقی نائینی، ۱۳۶۶: ۳۷)

منبع:

fakhrabad89.blogfa.com/

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *