پیلم و پیلم لوار در سنه کوه / میاندرود

پیلم و پیلم لوار در سنه کوه / میاندرود

نام محلی: پیلم ، پلم

نام فارسی: آقطی ،آقطی سیاه،

نام علمی : Sambucus nigra

آقطی سیاه (Sambucus nigra) که در مناطقی از ایران انگور کولی و خمان کبیر نیز نامیده می‌شود درختچه ای است که ارتفاع آن در نواحی مساعد به ۱۰ متر می‌رسد. این درختچه معمولاً در کنار جاده‌ها و حاشیه جنگل‌ها و در نواحی مرطوب و سایه‌دار می‌روید.

آقطی سیاه
Shrub in flower
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاه
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): آستریدها
راسته: خواجه‌باشی‌سانان
تیره: هفت‌کولان
سرده: سام‌بیکاس
گونه: S. nigra
نام علمی
Sambucus nigra

برگ های آقطی سبز رنگ ، بیضوی ، دندانه دار ، بیدره و مرکب از ۵-۷ برگچه می باشد اگر برگها شکسته و مالش داده شود بوی بدی از آن متصاعد می شود و از نظر خوراکی تلخ است .گلهای آن سفید و خوشه ای است که در اواخر بهار ظاهر می شود . میوه آقطی سیاه گوشتی ، ریز مانند انگور و برنگ آبی سیر می باشد .قسمت مورد استفاده این درختچه گل ، برگ و پوست داخلی ساقه آن است .

آقطی سیاه که در همدان انگور کولی نامیده می‌شود از زمانهای قدیم مورد مصرف مردم بوده و از آن برای رفع امراض مختلف مانند دفع بلغم و صفرا استفاده می‌کرده‌اند.البته در سنه کوه استفاده خوراکی انسانی ندارد ولی میوه آن در قدیم برای رنگرزی بخصوص رنگ کردن قلیان کاربرد داشت .

ترکیبات شیمیایی:

پوست این درختچه و برگ آن درای موادی مانند ساو بوسین Sambucine سامبو نیگرین Sambunigerine ، کولین ، سیکوتین Cicutine و مقدر کمی نیترات پتاسیم می باشد . در گلهای آن الدرین Elderine و مقدر کمی اسانس وجود دارد . میوه آقطی سیاه درای کریزان تمین Chrysanthemin ، مواد قندی ، اسانس ، صمغ ، اسید والزیانیک و اسید استیک می باشد .

 همانگونه که ملاحظه فرمودید گیاه آقطی که در سنه کوه پیلم paylem گفته می شود در منابع مختلف جزو گیاهان دارویی دسته بندی می شود.ولی در سنه کوه نوعی علف هرز است .

پیلم  به صورت خودرو هر ساله در بسیاری از زمینهای سنه کوه می روید و بخصوص در کنار جاده های منتهی به محل و برخی مناطق حاشیه زمینها و حتی بخشهای بسیاری از زمین های مرتع را به همراه نوعی سرخس بنام “چماز” منظره ای سبز و یکپارچه را در فصول بهار و تابستان بوجود می آورد .پیلم دارای ریشه هایی قوی و گوشتی است که هرساله سطح رویش آن افزایش چشمگیری می یابد .

ارتفاع پیلم در سنه کوه در کنار جاده ها و برخی زمینهای مساعد و سالهای پرباران تا ارتفاع چند متر و با شاخه بالهای فرعی بسیار زیاد چون دوشادوش درختان جنگلی پوشش بسیار دلچسبی از مناظر دیدنی را بوجود می آورند.

پیلم لوار

هر یک بوته آقطی را در سنه کوه پیلم می گوییم و چند بوته آن که به صورت انبوه در زمینی بروید به آن زمین “پیلمی ” گفته می شود و به انبوه پرپشت و با دید اندک و البته خوف انگیز و یکپارچه در یک قسمت زمین “پیلم لوار ” گفته می شود . در پیلم لوار انواع جانوران و برخی پرندگان لانه سازی کرده و زندگی می کنند . معمولا پیلم و چماز باهم یک “لوار ” خوف انگیز را بوجود میآورند که انواع حیوانات وحشی در آن جولان می دهند بخصوص انواع خوک و گراز .برای همین در ضرب المثلها هم رعایت جانب احتیاط در کاربرد چنین کلمات و عباراتی از طرف مردمان ساکن در چنین مناطقی می شود .

البته پیلم با فرارسیدن پاییز رو به زوال رفته و سرشاخه هایش فرو می ریزد و با رسیدن زمستان و بخصوص بارش برف آثاری از آن هیکل و شاخ و برگ بر جای نمی ماند و معمولا افراد غیر بومی اگر در فصل متفاوت به سنه کوه و این مناطق سفر کنند با منظره بسیار متضاد مواجه می شوند و این دوحالت در یک ناحیه تصویر بسیار جالب توجهی در ذهنشان ترسیم می کند .

از برگ پیلم معمولا برخی حیوانات بخصوص ” بز ” به خوبی و راحتی می چرند و استفاده می کنند و از گل آن و برگ خشک شده هم گاوهای بومی بهرمند می شوند و بخصوص از میوه آن گفته می شود گوزن مازندران (اشکاری گو eshkari goo) و شوکا (آهوی مازندران) بسیار یبسیار علاقه داشته و می خورند .ریشه گوشتی و آبدار پیلم هم خوراک برخی حیوانات وحشی مثل گراز (خوک) و تشی (نوعی جوجه تیغی) می شود. در مجموع دیدن پیلم لوار کنار جاده چندان مشکل نیست اما در هر پیلم لواری نباید بی احتیاط پای گذاشت و رفت .

پیلم علف هرز مزارع و باغات محسوب شده در نهالستانهای مربوط به درختکاری در مناطق جنگلی حاشیه روستای سنه کوه در زمان اوایل انقلاب تا چند سال پیش که رونق نهالکاری توسط شرکت سهامی نکاچوب بود تراشیدن پیلم و چماز و تمشک لم ( تاشش زنی ) جهت نهالهای جوان رونق کار کاسبی خوبی برای جوانان بیکار منطقه و محل و بخصوص ماهایی که تابستانها بیکار می شدیم بود و خاطرات بسیار جالبی از آن روزهای بیاد ماندنی به همراه بزرگترها داریم که یادش بخیر

امروزه به یمن سمپاشی با علف کشهای قوی مثل انواع گرانستار (تری بنورون-متیل) و انواع تو فور دی (D-4-2 ) و شخم و شیار با خیش عمیق گاو آهن تراکتور و کندن ریشه های گوشتی و زیاد آن در مزارع ،از مقدار آن به شدت کاسته شده است اما در گوشه و کنار رویش آنرا می توانید ببینید .

از طرف دیگر پیلم در سنه کوه استفاده دارویی خاصی ندارد اما در قدیم خیلی استفاده می شد و از این نظر که  جلوی سوزش گزنه را تا حدودی گرفته و تسکین می داد کودکی ما خاطرات زیادی داریم بخصوص زمان پیلم زدن جای گزنه زده روی بدنمان می گفتیم ” پیلم دله گزنه بیرون ” و …

در سنه کوه از پیلم در مزارع شالیزاری به بخصوص در خزانه شالی و بویژه در قدیم و امروزه کمتر به عنوان کود سبز یا به اصطلاح محلی ” امباره embareh” به همراه برگ برخی گیاهان دیگر مثل ” گزنه” و برگ درخت بخصوص” افرا” استفاده و کاربرد دارد . امباره با پخش یکنواخت و به میزان تجربه شده کشاورزان شالیکار (برنجکار  ) سنه کوه بخصوص زنان محترمه برآورد و تراشیده با بستن درون چادر بزرگ با سر به مزرعه حمل می شد و اوج زحمت و تلاش را در دستان و وجود آن انسانهای پاک نهاد زحمتکش می توانستیم مشاهده کنیم و …

DSCF7697

DSC06999

DSC01580

پیلم کوتاه در فصل بهار کنار خیابان در سنه کوه و …

DSC01555

پیلم کنار مزلرع در بهار سنه کوه و …

۱

منظره ای زیبا از یک درختچه پیلم و رود رارمرود در سنه کوه و …

DSC_0062

DSC_0063DSC_0064

DSC_0067

به هیکل درشت پیلم در فصل تابستان در کنار جاده سنه کوه مشاهده کنید که چگونه طعنه به درخت می زنند و …

DSCF7636

به گل زیبا و سفید پیلم در فصل تابستان سنه کوه دقت فرمایید و …

DSCF7635

DSCF7634

به میوه پیلم و خوشه آن دقت فرمایید و …

DSC06973

فصل پاییز و وقت زوال پیلم در سنه کوه دقت فرمایید و …

DSCF0118

آیا باورتان می شود که زمستان اینگونه لخت و بدون برگ درخت و نبود پیلم در بهار و تابستان کاملا سر سبز و دید چندانی نداشته باشید !!!

باورتان نمی شود در فصول مختلف به سنه کوه تشریف بیاورید تا این تضاد طبعت بکر سنه کوه را ملاحظه کنید تا بیشتر شاکر خدای رحمان باشید و …

منبع:

sanekooh.ir/

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *