چنگل تیم کار / کشت بهاری ییلاقی بندپی بابل

چنگل تیم کار / کشت بهاری ییلاقی بندپی بابل

چنگل تیم کار نوعی از کشت بهاری در ییلاق ها و ارتفاعات بندپی بوده است که امروزه نیز در سطح محدود رواج دارد. در این کشت اهالی از نیمه های فروردین تا نیمه های اردیبهشت محصولاتی چون چغندر، سیب زمینی و… را کشت می کنند.

سایت بندپی – مردم فیروزجاه از گذشته های دور به سبب آن که شغلشان دامداری بود، هر سال اواسط بهار به کوه کوچ می کردند و هر پاییز به دشت باز می گشتند. آنها در این کوچ ها تمام زندگی خود را بار قاطر و اسب می کردند و با تمام سرمایه زندگیشان که دامهایشان بود و به اتفاق اعضای خانواده به کوه و یا دشت می رفتند. بدین دلیل بی مناسبت نیست که آن را کوچ بزرگ بنامیم.

در اواسط فروردین تا اوایل اردیبهشت مقدمات کوچ آماده می شد. دامدار قبل از کوچ که در اواخر اردیبهشت تا اواسط خرداد صورت می گرفت، سری به مناطق بالادست و چراگاه دام هایش می زد. خانه و تلار را وارسی می کرد، «سامون» مرتع اش را با مرتع همسایه بررسی میکرد تا خللی در آن نباشد و مهم تر آن که «لتکا» ی کوچک کنار خانه سرا را برای کشت آماده می کرد.

چنگل تیم کار ؛ کشت بهاری ییلاقی

در روزگاران گذشته « آش دوغ » هر روز بر روی سفرۀ مردمان فیروزجاه حضور داشت و باید گفت غذای اصلی آنها محسوب می شد. مهم ترین ماده غذایی که در آش دوغ دیده می شود چغندر است، بنابراین در باغچه (لتکای) هر خانواده پریجایی چغندر دیده می شد و هنوز هم دیده می شود. از همین رو مهم ترین چیزی که در فصل بهار در ارتفاعات بندپی چه مناطق کوهستانی و چه مناطق پرتاس (میان بند) به عنوان محصول کشاورزی کاشته می شد، چغندر (چنگل) بود به این مناسبت به این کار « چنگل تیم کار » می گفتند.

« چنگل تیم کار رفتن » یکی از مهم ترین کارهایی بود که هر بهار و قبل از کوچ بزرگ باید صورت می گرفت. گرچه لزوما در چنگل تیم کار، فقط چغندر (چنگل) کاشته نمی شد. در کنار چغندر کدو، سیب زمینی، لوبیا، باقلا و انواع سبزیجات به ویژه سبزیجاتی که در آش دوغ کاربرد داشتند همچون امزنا (گشنیز)، اسپنا (اسفناج)، تربچه و … کاشته می شد.

چنگل تیم کار ؛ کشت بهاری ییلاقی

معمولا دو یا چند نفر از اعضای خانواده و یا دسته جمعی در این مهم شرکت می کردند و برای چنگل تیم کار می رفتند. زمین را به طور معمول به وسیله بیل شخم می زدند، بذرها را در خاک می افشاندند و به امید باران و آفتاب و زمین آن ها را رها می کردند و به قشلاق باز می گشتند.

آب و باد و مه و خورشید و فلک در سرزمین زرخیز مازندران کار خود را به خوبی بلد بودند و وقتی گالش و چوپان با اهل و عیالش در خرداد به مناطق بالادست می کوچید، بذرها جوانه زده بودند. در اواسط تابستان وجین کردن این محصولات صورت می گرفت و پایان تابستان نیز فصل جمع آوری محصولات کشاورزی بود و گویا چنگل تیم کار در این نقطه به پایان می رسید.

چنگل تیم کار ؛ کشت بهاری ییلاقی

گذشت سال ها، زندگی را در بندپی و فیروزجاه دگرگون کرد. دیگر روزهایی آمدند که آش دوغ غذای اصلی مردمان فیروزجاه نبود. بنابراین کاشتن چغندر در سطح زیاد دیگر کاربردی نداشت؛ بنابراین چغندر جایگاه خود را به محصول استراتژیک تری یعنی سیب زمینی داد. مردمان فیروزجاه یادشان نرفته بود که هر سال بهار خود را از لطف زمین محروم نکنند. اما این بار سیب زمینی محصول اصلی بود و در کنارش چغندر و دیگر محصولات کشاورزی نیز کاشته می شد، ولی همچنان نام « چنگل تیم کار » بر آن ماند.

به این منظور لتکاها در اواسط بهار شخم زده می شوند و برای کاشت سیب زمینی آماده می شوند. ابتدا بذر سیب زمینی را که معمولا از سیب زمینی هایی که دارای جوانه هستند، تامین می کنند. بعد از آنکه شیارهای نیمه عمیقی در خاک شخم زده ایجاد کرده، بذرها را با فاصله مناسب در آن قرار می دهند و با خاک روی آن را می پوشانند.

چنگل تیم کار ؛ کشت بهاری ییلاقی

مراحل کاشت، داشت و برداشت سیب زمینی از چغندر سخت تر و پیچیده تر است. در مرحله داشت وجین کردن و خاک اضافه دادن به سیب زمینی مرحله ای ضروری برای برداشت محصول بیشتر است. باید توجه داشت با توجه به ناهموار بودن زمین ها و همچنین وسعت کم این زمین های کشاورزی، مزارع بزرگ سیب زمینی در منطقه وجود ندارد. بنابراین مراحل کاشت و داشت و برداشت به صورت سنتی و نه صنعتی انجام می گیرد.

دلیل دیگر وسعت کم این لتکاها آن است که در مناطق وقفی ییلاق شیخ موسی و اطرافش فیروزجایی ها اعتقاد داشتند که فقط باید به اندازه نیاز خانوار باغی را به اشغال درآورد و در آن کشت کرد. به عقیده آنان اگر از این محدوه محصور شده استفاده نمی شد گناهی نابخشودنی بود. البته باید موضوع ملی بودن اراضی جنگلی و مراتع ایران را هم در نظر داشت که محصور کردن آنها جرم محسوب می شود. 

چنگل تیم کار ؛ کشت بهاری ییلاقی

این روزها لتکاهای مناطق کوهستانی یا متروک شدند و یا پر از خانه و ساختمان. سال به سال که می گذرد تعداد کم تری از مردم بندپی و فیروزجاه برای کاشتن سیب زمینی و چغندر در فصل بهار به مناطق کوهستانی و پرتاس می روند زیرا یا زمین کشاورزی ای باقی نمانده است و یا توانی در نسل رو به پیری و یا جوانی علاقه مند به کشاورزی! و لتکاهای مناطق جنگلی و پرتاس به سبب آنکه تعداد دامداران روز به روز کاهش می یابد، نیز متروک شده اند و یا از وسعت آنها کم شده است.

چنگل تیم کار ؛ کشت بهاری ییلاقی

شاید دلیل دیگر این بی مهری ها در دسترس قرار گرفتن مواد غذایی به آسانی در بازارها باشد که دیگر دلیل قابل توجهی برای این گونه کشت های محدود باقی نمی گذارد. هرچه باشد « چنگل تیم کار » نیز دارد کم کم به تاریخ بندپی می پیوندد!

– متن : معصومه مهرعلی تبار 

– عکس : عبدالله ملاتبار – رضا اژگان

منبع:
www.bandpay.ir

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *