دیزج شیخ مرجان – شبستر – آذربایجان شرقی

سایتها و وبلاگهای روستای دیزج شیخ مرجان

شهرستان شبستر – استان آذربایجان شرقی

http://sheikh-marjan.blogfa.com/

آشنایی با دیزج شیخ مرجان 

دیزج شیخ مرجان  از بخش تسوج در مسیر جاده ارتباطی سلماس – شبستر در جوار شرقی شهر

تاریخی تسوج  بنا شده است و دارای هفتصد و پنجاه خانوار و سه هزار و یکصدو و پنجاه نفر جمعیت

دارد .

روستای دیزج شیخ مرخان  در یک جلگه حاصلخیز واقع شده و سراسر شمال آن را کوهستان میشو داغ

فرا گرفته است . این روستا بنا به شواهدی یک روستای تاریخی و قدیمی بوده و در نزدیکی یک روستای

 بسیار کهنی بنا شده که در اثر زلزله های مکرر آذربایجان بکلی ویران شده , بنا  گردیده  است  دلایل

قدمت تاریخی روستای دیزج شیخ مرخان  چنین است :

۱- پیشوند نام روستا که دیزج است معرب یا عربی شده لغت و نام " دیزگ " یا "دژگ" است که در ایران

باستان مراد از دژ همان قلعه بوده , پس دیزج یا دژ یا قلعه در دوره قبل از اسلام در این روستا برای دفاع از

 هویت ملی , شرف و ناموس خود در مقابل دشمنان داخلی و خارجی وجود داشته است .

۲- آثار و شواهدی که در حومه و محدوده و همسایگی دیزج شیخ مرخان  , مانند کول تپه ( تپه خاکستر )

یا قره تپه ( تپه سیاه ) وجود دارد , حاکی از وجود آتشکده های چندی مربوط به دوره ساسانیان است که

 خاکستر آن ها را در روزگاران قدیم به عنوان کود کشاورزی استفاده می کردند

۳- وقتی روستای امروزی دیزج پس از زلزله های چندی آباد می شود برای اینکه در اسناد و مدارک دولتی

 و اربابی و مالکیت ها مشکلاتی پیش نیاید پسوند  شیخ مرخان  را همانند سایر روستاها که نام دیزج

داشتند به ان اضافه می نمایند مثل دیزج لیلی خاندر باسمنج تبریز , دیزج امیر مدار در شهرستان اسکو ,

 خواجه دیزج در نزد مایان چرم شهر , مرو دیزج در شمال صوفیان , دیزج خلیل در شبستر و ……….

و شیخ مرجان شخصی بود بسیار مورد احترام مردم محل , ریش سفید, عارف و گره گشای مشکلات

روستائیان منطقه در دوره قاجار (۱۲۰۰  هجری قمری ) که وقتی روستای جدید بنا می شود به احترام این

 شخصیت نامی و خدائی نام روستا را که دیزج بود به دیزج شیخ مرخان  معروف می گردد.

 دیزج شیخ مرخان  پس از پیگیریهای لازم از طرف شورای اسلامی , ریش سفیدان و اهالی

 محترم برای تبدیل به شهر در جهت رسیدگی بیشتر به مشکلات و عمران و آبادی آن از طرف مسئولین

ذیربط بدلیل نزدیک بودن به شهر تسوج , این درخواست مورد پذیرش واقع نشد بلکه با الحاق آن به شهر

 تسوج موافقت  و این روستا بطور رسمی از سال ۱۳۶۴ هجری شمسی تحت پوشش شهرداری تسوج

قرار می گیرد .

ویژگی های طبیعی

پستی و بلندی

کوه علمدار که سرتاسر شمال دیزج شیخ مرخان  را اشغال کرده است جزو رشته کوههای میشو و

کوههای مهم آذربایجان است .

گفته می شود که این محل از دو قسمت کوهستانی و جلگه ای تشکیل یافته و جاده آسفالته و ترانزیت

 که از تبریز به شبستر و سلماس امتداد می یابد نواحی کوستانی و جلگه ای را از هم جدا می کنند ,

 چنانکه در قسمت شمالی جاده قسمت کوهپایه ای و در قسمت جنوبی آن جلگه ای قرار گرفته است .

چهره عمومی منطقه از برکت بارانهای مفید و تنها رودخانه فصلی که از کوه های اطراف کوه علمدار جاری

 می شوند و چاههای عمیقی که در سالهلی اخیر عموما در قسمت جلگه ای ( پایین جاده ) حفر گردیده

 اند .

و خاکهای حاصلخیز و هوای مساعد , در همه جا شاداب و سرسبز و خرم است ( گر چه در چند سال

اخیر بدلیل خشکسالی شدید اکثر درختان باغات محل خشک گردیده و با خشک شدن قنوات محل

و کاهش شدید آب چاههای عمیق , کمبود آب در محل کاملا ملموس  می باشد . )

کوهای اطراف کوه علمدار در شمال محل منبع اقتصادی فوق العاده بزرگی بوده و علاوه از تغذیه آب کلیه

قنوات , چاههای عمیق , و رودخانه الماس چائی با جای دادن هزاران احشام در دامن خود و با اشتغال

عده ای در تهیه فراورده های دامی و لبنی  و نیز پرورش زنبور عسل در کنار مراتع سر سبز و خرم آن و

 تولید مقدار مناسبی عسل کمک بزرگی به اقتصاد محل می نماید .

بلند ترین قلل کوه میشو  عبارتند از جدگه  ( فلک داغی ) با ارتفاع ۳۱۵۵ متر و علمدار که در شمال شهر

 تسوج و دیزج شیخ مرخان  3165 متر می باشد .

خاک پایین جاده محل ( جلگه ای ) برای کشاورزی بخصوص غلات ( جو , گندم ) صیفی کاری , تاکستان ,

 یونجه ,مقدار کمی حبوبات و خاک بالای جاده ( کوهپایه ) برای پرورش انواع درخت بخصوص بادام , گردو ,

 زردآلو , سیب , گلابی , گیلاس , آلو , آلوبالو , درخت تبریزی و سایر درختها مناسب است و بدین جهت

ساکنین محل بطور کلی اغلب به باغداری , زراعت , دامداری , صیفی کاری , پرورش زنبور عسل می

پردازند .

آب و هوا ( دما )

از نظر آب و هوا , محل را می توان به دو قسمت

 تقسیم کرد :

الف – منطقه سردسیر- بالای جاده شبستر – سلماس قرار گرفته است . وجود  رشته کوهای علمدار در

 این قسمت باعث تعدیل آب و هوا و در نتیجه به وجود آمدن آب و هوای کوهستانی                         

شده است که دارای زمستانهای سرد و تابستان معتدل می باشد .  هر قدر از جاده به طرف شمال برویم

 به برودت هوا افزوده می شود .

ب – منطقه معتدله – پایین جاده , که تا دشتهای مجاور حوزه آبریز دریاچه ارومیه امتداد می یابد از لحاظ

آب و هوایی با قسمت بالایی جاده که منازل مسکونی عموما در آن واقع شده است , اختلاف قابل

ملاحظه ای دارد , این قسمت دارای زمستانهای سرد و تابستانهای گرم می باشد .

در تابستان به علت گرمایی زیاد محصولات کشاورزی تقریبا ۱۰ – 15 روز زودتر از منطقه ی بالای جاده به

عمل می آید . 

منابع و ذخایرآب :

 

در کل باران و برفی که در طول سال به این محل می بارد شامل : باران سفید که این باران در اواخر بهار و

 اوایل تابستان و پائیز برای مدت کوتاه با دانه های درشت به صورت رگبار باریده و موجب سیل می گردد .

باران ریز که گاهی چند روز متمادی در بهار می بارد و باران نیسان ( نیسان از ماههای رومی است ) که

در بهترین موقع سال یعنی نیمه دوم فروردین تا اواخر اردیبهشت می بارد برای زراعت بسیار نافع و سبب

خوشحالی کشاورزان محل می گردد

گاهی تگرگ با دانه های ریز و درشت می بارد که موجب وارد شدن خسارات فراوان به محصولات

کشاورزی می شود و برف هم در شکلهای مختلف خصوصا در ارتفاعات می بارد که در ماههای دی و اویل

 بهمن غالبا با کولاک و بوران همراه است .

محل در حالت کلی جزو مناطق نیمه خشک محسوب می شود , کمبود آب به شدت محسوس است

بخصوص در این چند سال اخیر بدلیل کمبود آب ناشی از خشکسالی شدید اغلب درختان باغهای محل

خشک شده است که این مشکل همیشه خصوصا در این چند سال اخیر موجب ناراحتی و نگرانی

کشاورزان گردیده است .

میزان بارشهای جوی این محل کم بوده و بین ۱۵۰ الی ۲۵۰ میلی متر در سال متغیر است , تنها رودخانه

 دائمی مشهور به الماس چائی یا چای سویی در اوایل بهار به حداکثر مقدار خود رسیده اما با شروع

تابستان بتدریج کاهش یافته بطوریکه در اواسط تابستان به حداقل خود می رسد .

منشاء رودخانه یاد شده , ارتفاعات شمالی بوده و سر چشمه آبهای حاصل از ذوب برف ها ی

کوهستانی  و آب چشمه های کوهستانها و رودخانه های همراه با آبهای جاری بارانهای متوالی بهاری

 است .

اما منبع اصلی آبیاری این محل قبل از حفر چاههای عمیق قنوات متعدد بوده که از دیرباز حفر قنات

 همانند سایر مناطق آذربایجان مرسوم بوده است که در حال حاضر بجز دو یا سه مورد تمامی قناتها

خشک و به صورت مخروبه در آمده است , علت اصلی از کار افتادن قنات های قدیمی , حفر چاههای

عمیق و عدم توافق کشاورزان برای لاروبی آنهاست .

حفرچاههای عمیق از ۳۰-۴۰ سال پیش به دلیل محدودیت آب در محل بخصوص در قسمت جلگه ای

( پائین جاده تبریز – سلماس ) شروع شده و در حال حاضر این چاهها به همراه چشمه غیاث الدین یکی

از منابع مهم تهیه آب به شمار می رود و تا حدودی مساله آب و کمی آب محل را حل کرده است , لیکن

استفاده بیش از اندازه و غیر معمول از چاههای عمیق و کاهش یافتن  ذخیره آب سفره های زیرزمینی در

 اثر کاهش نزولات آسمانی در ۵-۶ سال اخیر سبب بروز مشکلاتی از جمله کاهش آب دهی و حتی

خشک شدن چاهها گردیده است .

بادهای محل :

از اختلاف  فشار , بین دو منطقه باد به وجود می آید یعنی حرکات طبیعی افقی هوا بر سطح زمین یا بر

فراز آن راباد گویند .

بادهای این محل مثل سایر مناطق ارونق و انزاب عبارتند از باد مه ( مه یئلی ) ، باد سفید ( آغ یئل ) باد

سیاه ( قرایئل ) . باد مه ( مه یئلی ) که در اکثر نقاط آذربایجان می وزد  منشا آن اقیانوس اطلس است

که از روی دریای خزر گذشته به ایران می آید . که از سمت شمال شرقی به سمت جنوب غربی در محل

می وزد . این باد بیشتر ایام سال و بخصوص از خرداد ماه تا اواخر مرداد با سرعت ملایمی می وزد که در

تابستان موجب اعتدال هوا و در زمستان سبب شدت سرما می گردد . باد سفید ( آغ یئل ) ، این باد که

از سمت جنوب و جنوب غربی به محل می وزد و بادی است گرم که زمین را خشک می کند و به

محصولات کشاورزی آسیب می رساند . وزش این باد خیلی کم توام با بارندگی و رعد و برق و ابرهای

سیاه است که هنگام وزیدن وحشت اهالی محل را موجب می گردد .

ویژگیهای اقتصادی

نوع معیشت و زندگی

معیشت و زندگی مردم این محل از طریق زراعت ، باغداری ، دامداری ، صیفی کاری ، دادوستد ، فرش

بافی ، پرورش زنبور عسل ، خدمات ، کارگری ، کارمندی – دبیری آموزش و پرورش و سایر مشاغل تامین

می شود وساکنان آن عموما مردمی زحمتکش و فعال بوده و همگی مسلمان و پیرو مذهب اثنی عشری

 می باشند .بازار هفتگی که روزهای شنبه تشکیل می گردد ، نه تنها بهترین و آسانترین محل مبادله

کالا و فروش محصولات کشاورزی اهالی محل و رفع نیازهای اقتصادی آنان می یاشد ، بلکه مناسبترین

محل برقراری روابط چهره به چهره و تفریح و تبادل نطر در مسادل اجتماعی است . لیکن پس از الحاق به

شهر تسوج بازار هفتگی محل در این چند ساله اخیر مثل سالهای گذشته به آن صورت فعال نیست .

کشاورزی – دامپروری

با اینکه دیزج شیخ مرجان از نظز آب مشکل دارد لیکن با وجود خاکهای حاصلخیز و آبهادی که از اطراف کوه

 علمدار بنام چای سویی سرازیزر پردیده و بارنهای نافعی که باریده و چاههای عمیقی که حفر گردیده و از

 همه مهم تر مردمان فعال و زحمتکش که برای عمران و آبادی محل استقرار خود نسلها تلاش کرده اند ،

دست به دست هم داده و کشاورزی و دامپروری این محل را امکانپذیر ساخته اند و این وضعیت در بهبود

 سطح زندگی و معیشت مردم این محل موثر واقع شده است . باید اضافه نمود کشاورزی این محل نه در

جهت تجارت و صادرات ، بلکه در جهت تامین معاش ساکنان آن می باشد .

برای تولیدات کشاورزی و دامپروری این محل آمار دقیقی که میزان آن مشخص بکند وجود ندارد در این

محل انواع درختان مثمره و غیر مثمره پرورش داده می شود که از هر یک به نوعی استفاده می گردد مثلا

 از درختان غیر مثمره مثل تبریزی ، چنار ، نارون که از چوب و از درختان مثمره مثل بادام ، گردو ، زرد آلو ،

سنجد و گیلاس ، آلو ، آلبالو و غیره که هم از میوه و هم از چوب آنها استفاده می شود . اگر طول

سرمازدگی ، خشکسالی ( که هر چند سال اخیر در محل شدید بوده ) و دیگر آفات سر درختی نباشد ،

باغداری درآمد خوبی برای ساکنان آن محسوب می شده و عده زیاذی از اهالی محل از طریق باغداری

امرار معاش می کنند گیاهان علوفه ای که در محل می رویند بسیار زیاد و تر آنها مورد استفاده انواع

دامها در مراتع و چمن زارها قرار می گیرد .

باید اشاره نمود که صدها نفر کارمند با کار کردن در ادارات دولتی ، بانکها ، بیمارستان و درمانگاه ، سپاه

، جهاد کشاورزی ، آموزش و پرورش و سایر ادارات و ارگانهای دولتی منطقه شبستر و تبریز ، ارومیه

دریافت حقوق از دولت امرار معاش می نمایند .

دامپروری و پرورش انواع دامهای اهلی در این محل توام با کار کشاورزی است ، بدین معنی زارع یا

باغداری که به کار کشاورزی مشغول است در کنار آن چند راس گوسفند و بز و یا چند راس گاو در خانه

خود پرورش داده می شوند و فرآورده های دامی و لبنی بویژه پنیر و ماست درآمد غالب کشاورزان بالای

محل است . در خصوص پرورش خروس در تعدادی از خانه ها پرورش داده می شود و پرورش مرغ به صورت

 صنعتی بر خلاف رشدی که اکثر مناطق کشور ، استان و شهرستان شبستر ایجاد شده در این محل با

کمال تاسف انجام نمی گیرد .

پرورش زنبور عسل از قدیم الایام در این محل مرسوم بوده و تعدادی از اهالی محل درآمد خودشان را از

این طریق تامین می کنند . با توجه به توضیحات بالا باید اذعان نمود که در این محل هرگز نتوانسته با

اتکاء به درآمدهای حاصله از کشاورزی ساکنان خود را ارضاء و معیشت آنان را فراهم کند ، لذا تعداد زیادی

 از اهالی ترک دیار خود را کرده و برای کسب درآمد بیشتر و تامین زندگی خود راهی مناطق مختلف

کشور بویژه استان آذربایجان غربی ( ارومیه ) ، استان خوزستان ( اهواز ) ، تهران ، تبریز ] شبستر شده

 اند و اقامت در آن مناطق را بر سکونت در زادگاه خود ترجیح داده اند .

ویژگیهای انسانی و اجتماعی

فرهنگ دیزج شیخ مرجان

امروزه حداقل یکصد و شصت تعریف از فرهنگ وجود دارد و ساده ترین آن عبارت است مجموعه زبان ،

مذهب ، آداب و روسوم و سنن و باورها و اعتقادات یک ملت . یا فرهنگ عبارت است از مجموعه پیچیده

ای که شامل دانش ها ، اعتقادات ، هنرها ، اخلاقیات ، قوانین ، سنت ها و هر نوع روشی که انسان

بعنوان عضو جامعه فرا گیرد . در هر جامعه این فرهنگ است که به عواطف و طرز فکرها و رویه ها و سایر

 خصوصیات جسمی و فکری انسان شکل می دهد و فقط تعلیم و تربیت صحیح است که سبب می شود

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *