ارسک – بشرویه – خراسان جنوبی

سایتها و وبلاگهای روستای ارسک
شهرستان بشرویه – استان خراسان جنوبی
eresk.persianblog.ir/

bakhsheresk.persianblog.ir/

روستای ارسک به شهر ارتقاء یافته است.

ارسک ازتوابع بخش بشرویه شهرستان فردوس است که در فاصله ۲۴ کیلومتری مرکز بخش و ۸۵ کیلومتری مرکز شهرستان و ۴۱۴ کیلومتری مشهد واقع است.

 ارسک به مختصات ۳۲ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۵۷ درجه و۱۵ دقیقه طول شرقی از شمال به بشرویه و رقه از شرق به شهرستان فردوس و از غرب به طبس و از جنوب به دیهوک یزد متصل می باشددر ۸۵ کیلومتری غرب مرکز شهرستان فردوس و ۴۱۴ کیلومتری مشهد واقع است .

روستایی است کوهپایه ای و دارای آب و هوایی خشک و.کویری است که دارای زمستانهای سرد و تابستانهای گرم است متوسط درجه حرارت سالانه ۱۷ درجه سانیگراد بوده و حداقل ئ حداکثر مطلق درجه حرارت ۶/۴-و ۲/۴۲ است و اختلاف درجه حرارت در شبانه روز باعث هوازدگی و فرسایش سنگها گردیده است.وضعیت بارندگی در هر سال متفاوت بوده و میزان متوسط بارندگی سالانه حدود ۶/۱۳۶ میلیمتر است و تعداد روز های یخبندان به ۵۷ روز در سال می رسد.باد غالب روستا با توجه به گلبادهای استخراج شده از ایستگاه کلیماتولوژی طبس از شمال غرب به جنوب شرق می باشد.

۱– نام ده:ارسک در لغت به معنای میانرود است و محلی است که بین دو رودخانه واقع شده است و از زمانهای قدیم نام روستا ارسک بوده و به این علت نامگذاری شده که بین دو رودخانه فصلی که معروفند به کال آخوند در شمال و کال قل آباد یا قبرستان در جنوب  واقع شده است .

کتاب "فرهنگ جغرافیایی ایران" از انتشارات دایره جغرافیایی اغرتش که در سال ۱۳۲۹ منتشر شده ارسک را چنین توصیف می کند :"ارسک مرکز دهستان ارسک بخش بشرویی  شهرستان فردوس در ۲۴ کیلومتری جنوب بشرویه  سه راه شوسه عمومی بشرویه-دیهوک گرمسیر سکنه ۱۲۰۰ شیعه فارسی زبان دارای قنات غلات پنبه ارزن تریاک ابریشم و میوه جات است شغل مردم زراعت صنایع دستی و شغل زنان کرباس بافی راه اتومبیل رو"

همچنین آمده است:ارسک نام یکی از دهستانهای هفتگانه بخش بشرویه شهرستان فردوس که در جنوب راه شوسه فردوس به طبس و شمال دهستان گریت واقع و از ۲۲ آبادی تشکیل شده است که مجموع نفوس آنها ۷۲۰ نفر است.هوای دهستان گرمسیر و آب آن از قنوات مشروب می شود.شغل مردو زراعت و گله داری و زنان قالیچه و کرباسبافی و شال بافی.

۲– سابقه ده :بر اساس گفته ها و شواهدی ارسک به عنوان یک آبادی در حدود ۸۰۰ سال قدمت دارد اما اسناد و مدارک نشان میدهد که در حدود ۳۰۰ سال قبل دارای دو قنات و چند آبادی کوچک بوده که محل اطراق دامداران کوچ نشین بوده و برخی از آنها برای خود باغی در محل ساخته بودند.

در حدود ۲۷۰ سال پیش فردی بنام حاج میرزا میر بیک معروف به حاج میرزا میر از نواحی کرمان به این منطقه آمده و به همراه خدم و حشم خود در این منطقه سکونت گزیده و قنات اصلی ارسک را متصرف شده و از این زمان به بعد است که ارسک از شکل یک آبادی کوچک به شکل یک روستا تغییر شکل می دهد. حاج میرزا و خویشاوندانش اصالتا دامدار بودند و برای امور کشاورزی افرادی را از نقاط دور و نزدیک به خدمت گرفتند از جمله خانواده های تقی مشهدی از محلی بین تربت حیدریه و مشهد و خانواده شهریاری که اصالتا ارز شهریار تهران بودندو همچنین لطفیانهاو زین العابدین خلاق(جد کفاشهای فعلی ارسک).بطور کلی از هر صنف و شغلی یک خانواده جذب کردند که در حال حاضر ۹۰درصد جمعیت روستا را (جمعیت عجم)از ریشه شش خانواده تقی مشهدی،کفاش،شهریاری،ابولی،لطفیان و… هستند.

همچنین بعد از سکونت حاج میرزامیر بیک در ارسک عشایر سرخ بزی که منشا آنها حدود نهبندان بودو

قبلا از ارسک به عنوان اطراقگاه استفاده می کرده اند در ارسک یکجا نشین شدند که معروف به عربها هستندومحله ای به عنوان محله عربها در جنوب قسمت مرکزی ده مشهور است و بدین ترتیب بعد از سال ۱۱۷۰ هجری .ق سه گروه قومی ساکن بودند:

۱-بیکها که از تبار حاج میرزا میر بیک بودند .

۲-عربها که همان عشایر دامدار هستند که در ارسک سکونت کردند و تا چند دهه قبل شغل اصلی آنها دامداری بوده است.

۳– عجمها یا فارسها که همان خانواده ها از صنوف مختلف هستند که حاج میرزا میر بیک آنها را جهت کشاورزی و کفاشی و بنایی و … بخدمت گرفته بود.

گروههای فوق از نظر زبانی همه فارسی زبان ولی از نظر لهجه و فرهنگ کمی با هم فرق می کنندبخصوص لهجه عربها.

همزمان با سکونت اقوام فوق بدستور حاج میرزا قلعه هایی در اطراف ده ساخته شد که امنیت ده را تقویت می کرد و این دلیلی است که قبل از آن ارسک به عنوان سکونتگاه دائم مطرح نبوده چرا که با اوضاع اجتماعی آنزمان در آن محیط امکان اینکه ساکنین یک منطقه بدون برج و بارو بتوانند از خود و اموالشان محافظت کنند وجود نداشته است.

دومین دلیل ساخت مسجد جامع ارسک به فاصله اندکی پس از ورود حاج میرزا بود که دختری از اقوام وی بنام تاج خانم که میگویند دختر برادرش بوده از کرمان به اینجا آمده و با هزینه شخصی این مسجد را در حدود ۲۶۰ سال پیش بنا کرده و برای مخارج آن هم یک طاقه (یک نیمروز) از آب قنات اصلی روستا را وقف مسجد نموده که صرف دایر نمودن و امورات مسجد شود.پس با توجه به روحیات مذهبی مردم این منطقه در آن دوره غیر ممکن بود که سکونتگاه دائمی وجود داشته باشد و لی مسجد و مکان عبادتی در آن نباشد.علاوه بر آن مسجد جامع از همه خانه های قدیمی قدیمی تر است.

جمعییت روستا در سال۱۱۰۳ ه.ش در حدود ۴۰ خانوارو در ۱۳۰۲ حدود ۱۰۰ خانوار و در حال حاضر به حدود ۸۰۰ خانوار می رسدکه البته خانواده های دیگری از جمله مجنونیها از بشرویه و مشفق از رقه و… بهدا در ارسک ساکن شدند.

قدمت اولین خانه های ساخته شده در ارسک به حدود ۲۵۰ تا ۲۷۰ سال قبل می رسد که البته شکل و بافت آنها تغییر پیدا کرده و این خانه ها سخته شده از خشت و گل بوده و دارای زیر زمین و از طریق راهروهایی به هم متصل بوده و علاوه بر آن در زیر زمین خانه ها حفره هایی وجود داشته که اجناس قیمتی را در آن چال می کردند.

آبادیهایی کوچکی در اطراف ارسک قبل از پیدایش روستا  وجود داشته  که عبارتند از محمد آباد،ده جعفر،ده سیدی که محمد آباد قدیمیترین قنات می باشد که سابقه اش دقیقا مشخص نیستو چاههای آن در زیر قدیمیترین خانه های روستا ست و دارای چندین حلقه چاه می باشدکه چاهها از سمت شمال (کال آخوند)غرب(منبع آب قدیم)و جنوب(گورستان)و در مرکز ده به یک نقطه به هم متصل می شوند،آب آتن در حدود ۳ اینچ برآورد شده است.بزرگترین منبع آب ارسک سرچشمه می باشد که قنات نیست و در اثر فرو ریختن یک حفره آهکی در حدود ۱۰۰۰ سال پیش بوجود آمده و ۸اینچ آب دارد و طبق نظر کارشناسان به حفره های آب زیر زمینی متصل می باشد.

اماکن و بناهای تاریخی

۱– مسجد جامع ارسک:قدمت ۲۷۰ ساله داردو بفرمان و با هزینه فرد خیری بنام تاج خانم بنا شده است.ارتفاع ایوان مسجد به بیش از ۱۵ متر می رسدکه دارای نقش و نگارهای بی نظیری اس که در ۱۳۳۳ تعمیر و مرمت شده است.برای ساخت مسجد بدستور سازنده مساحت کل مسجد را خاک ریخته بطوری که کوچه های اطراف بصورت تونل درست شده و مردم و وسایل نقلیه از زیر آن عبور می کنند.در حال حاضر مسجد جامع بلندترین ساختمان روستا با وجود ساختمانهای چند طبقه می باشد.

۲- قلعه های تاریخی با قدمت ۲۷۰ ساله که بدستور حاج میرزا ساخته شده است.

۳- غار مهم و تاریخی "تادر":هرچند مساحت آن کاملا تعیین نشده اما آنقدر وسیع است که در زمان حمله اقوام حسنی و بلوچ کل مردم ده به آن پناه می بردند.این غار در چهار کیلومتری جنوب غربی ده در دامنه کوهی می باشد.

۴-حوض انبارهابا قدمتی بیش از ۲۰۰ سال از جمله حوض تاج خانم و حوض بیبی و حوض حاج میرزامیر که هنوز هم با وجود عدم مرمت استحکام خود را حفظ کرده اند.

چشمه هاوقناتهای متعدد با قدمت طولانی که واقعا دیدنی است.

۶-امامزادگان و زیارتگاههای فراوان که مورد احترام و تکریم مردم منطقه است وهم کارکرد و مذهبی و تفریحی دارد. امامزاده علی در ۵۰ کیلومتری روستا مهمهترین مکانی است که اکثر اهالی سال یکی دوباربه زیارت آنجا میروندو شبی را در آنجا میگذرانند.

حوادث و وقایع تاریخی ارسک

۱-حملات اقوام بلوچ و حسنی : ارسک از زمان تبدیل شدن به سکونتگاه دائم تا دهه۰ ۳۰ همواره مرد هجوم اشرار بوده است. از جمله این اشرار دو گروه بلوچها و حسنی ها بوده اند که ارسک را همیشه مورد حمله و دستبرد قرار میدادند. بلوچها اهل تسنن و از بلوچستان به این طرف آمده و حمله می کردند و در هنگام درگیری علاوه بر غارت اموال ،مرتکب قتل و جنایات می شدند .حسنی ها هم فارس و شیعه مذهب بودند و از سیستان حمله می کردن اما در موقع حمله به غارت اکتفا کرده ولی مرتکب قتل و آدمکشی نمی شدند اهالی محل  دیدهبانهایی در قلعه های اطراف گذاشته که وظیفه شان اطلاع دادن نزدیک شدن اشرار بوده است. مردم به محض اطلاع از حمله بلوچها از ترس به مخفیگاهها پناه می بردند که یکی از مخفیگاههای مردم غار تاریخی و معروف "تادر"است و تاجی که میتوانستند اموال قیمتی را یا چال می کردند و یا با خود می بردند از جمله این اموال روغه های حیوانی (روغن زرد)بوده است. این وضعیت همچنان ادامه داشت تا اینک در دهه اول قرن جاری با تشکیل حکومت مقتدر در کشور امنیت راهها و روستا ها تا حدودی تامین شد و اقوامی که شرارت می کردند اکثرا به استخدام ارتش رضاشاه در آمدن و به عنوان مزدور  و درجه دار از ارتش حقوق گرفته و یا به عنوان ژندارم وسیله تامین امنیت کشور شدند و بدین طریق حکومت وقت مسئله اشرار را تا حدودی حل کرد.

۲-قحطیها و خشکسالیها: زندگی در ارسک همواره به قحطی همراه بوده است. که این قحطیها تا دهه ۴۰ همجنان ادام داشته که باعث مرگ و میرهایی زیادی شده زمانی بوده که مردان فقط برای یک قرص نان از صبح تاشب کار میکردند و مزدآنها فقط یک من غله یعنی ۵/۱ کیلو غله بوده است. (ارسکی) دلایل این قحطیها خشکسالیهایی بود که اتفاق می افتاد و امکان حمل غله از جاهای دیگر هم مشکل و پر هزینه بود.

۳- زلزله و سیل:زلزله وسیلی که باعث تخریب زیاد شود در ارسک اتفاق نیفتاده اما ارسک از نظر زلزله خیزی جزئ نقاط زلزله خیز بوده است که بزرگترین زلزله همزمان با زلزله شهریور ۵۷ طبس بود که شدت آن در ارسک ۵/۴ درجه درمقیاس ریشتر بود که منجر به ترک خوردن سقف و دیوارهای بسیاری از خانه ها شد اما خسارات جانی در برنداشت.


مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *