روستای افراتخته / علی آباد کتول / گلستان

سایتها و وبلاگهای روستای افراتخته
شهرستان علی آباد کتول – استان گلستان
afratakhteh.blogfa.com/

www.afratakhte1390.blogfa.com/

Afra Takhte (3)

موقعیت و تاریخچه
روستای افراتخته از توابع بخش مرکزی شهرستان علی‏ آباد ، با مختصات جغرافیایی ۵۴ دجره و ۵۸ دقیقه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۴۸ دقیقه عرض شمالی، در ۳۲ کیلومتری جنوب شرقی شهر علی‏ آباد و در ۷۲ کیلومتری گرگان قرار دارد.
کوه‏های افراتخته در شمال ، تکیانو در جنوب ، ملیارتو در غرب و دره افراتخته در جنوب روستا واقع شده ‏اند.

این روستای کوهستانی در ارتفاع ۱۵۵۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است و تحت تأثیر اقلیم کوهستانی، زمستان‏های سرد و تابستان‏های معتدل دارد. میانگین بارندگی سالانه آن ۵۸۴ میلی‏متر گزارش شده است.
رودخانه افراتخته، در جنوب روستا جریان دارد. آب و هوای معتدل و اراضی حاصلخیز همراه با کوش‏های روستاییان تأثیر فراوانی در شکل‏گیری و ماندگاری این روستا داشته است. چاه سنگی و باستانی پیرآلا در ۲ کیلومتری روستا، گورستان گبری و حمام قدیمی روستا، بیانگر قدمت کهن این روستا می‏باشد.
مردم روستای افراتخته به زبان فارسی سخن می‏گویند، مسلمان و پیرو مذهب شیعه جعفری هستند.

الگوی معیشت و سکونت
براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵، روستای افراتخته ۱۴۵ نفر جمعیت داشته است که در سال ۱۳۸۵ به ۲۵۱ نفر افزایش یافته است.

درآمد اکثر مردم روستای افراتخته از فعالیت‏های زراعی، باغداری و دامداری تأمین می‏شود؛ گروهی نیز، در بخش خدمات و صنایع دستی اشتغال دارند.
گندم، جو، یونجه، ارزن، پیاز، سیر، لوبیا چیتی و سیب‏زمینی از مهم‏ترین محصولات زراعی روستاست. به دلیل شرایط مساعد اقلیمی، باغداری رونق نسبی دارد. کشت و جمع‏آوری گیاه دارویی گل گاوزبان از دیگر فعالیت‏های زراعی روستاییان محسوب می‏شود. پرورش زنبور عسل و تولید عسل در روستا رواج دارد.
محصولات عمده دامی این روستا عبارتند از: فرآورده‏های لبنی، گوشت و پشم گوسفند.
مردم روستای افراتخته به ویژه زنان ضمن همکاری در فعالیت‏های زراعی، با تولید صنایع دستی متنوع، نقش مهمی در افزایش درآمد و تأمین هزینه‏های خانوار دارند. روستای کوهپایه‏ای افراتخته بافت مسکونی نسبتاً متراکمی دارد و در شیبی ملایم استقرار یافته است.
کالبد و شکل خانه‏های روستا از نوع فعالیت و معیشت ساکنین آن‏ها تأثیر پذیرفته است. سقف خانه‏ها، عموماً شیروانی است و دیوارها با گل اندود شده‏اند. مصالح به کار رفته در ساخت بناهای قدیمی از گل، سنگ، خشت، آجر و چوب است. در ساخت خانه‏های جدید از مصالح سیمان، گچ، تیرآهن و مانند آن نیز استفاده می‏شود.
جاذبه‏های گردشگری
ارتفاعات پیرامون روستای افراتخته که از جنگل‏های انبوه درختان پهن برگ پوشیده شده، زیباترین مناظر طبیعی را به نمایش می‏گذارند.
کوه تکیانو، با ارتفاع ۲۹۰۱ متر در ۷ کیلومتری جنوب روستا، از جلوه‏های طبیعی بسیار زیبای روستاست.
در فاصله نیم کیلومتری روستا، یکی از جنگل‏های کمیاب درختان سرخدار (از گونه‏های نادر جنگلی)، در وسعت ۲۴۰ هکتار محفوظ مانده است. چشم‏انداز جنگل‏های سرخدار، زیبایی سواحل رودخانه افراتخته، یخچال‏های طبیعی در ۳ کیلومتری روستا، چشمه‏های آب معدنی نزدیک روستا و همچنین آبشارهای طبیعی بسیار زیبایی که از بلندای ۳۰۰ تا ۲۵۰۰ متری ارتفاعات پیرامون روستا سرازیر می‏شوند، فضای بسیار مناسبی برای دیدار گردشگران ایجاد کرده‏اند. تنوع رنگ‏ها، هوای دلپذیر، آواز خوش پرندگان و زمزمه جریان آب بر روی سنگ‏ها، پردیس کوچکی در اطراف روستای افراتخته پدید آورده‏اند که تماشاگران را به حیرت وامی‏دارد.
خانه‏های قدیمی و پراکنده روستا، گورستان قدیم گبری، حمام قدیمی روستا معروف به کهنه حمام و همچنین چاه سنگی کهن پیرآلا در فاصله ۲ کیلومتری روستا با عمق ۱۰۰ متر و دهانه ۸ متر، از جاذبه‏های تاریخی روستا به شمار می‏آیند.
مردم روستای افراتخته، در ایعاد مذهبی قربان، فطر و غدیر به جشن و سرور می‏پردازند و در ایام محرم و وفات ائمه به سوگ می‏نشینند. مردم این روستا مراسم ملی عید نوروز، چهارشنبه سوری، سیزده بدر و شب یلدا را نیز گرامی می‏دارند.
مراسم ختنه‏سوران، عروسی‏های سنتی، سحرخوانی و افطاری‏های گروهی ماه رمضان و عزاداری به شیوه سنتی در ایام محرم از دیگر آیین‏ها و سنت‏های مردم این روستاست.
چهار بیتی خوانی، نوازندگی نی، دوتار و شمشاد از دیگر مراسم متداول در جشن‏ها و عروسی‏های روستاست.
مردم روستا به ویژه جوانان، در اوقات بیکاری و فراغت به انجام انواع بازی‏های محلی کشتی، چوب بازی (چلیک بازی)، چرخونک چوبی (گردو بازی)، درنا بازی (مخصوص بانوان)، ریگ بازی، تک (تیله)بازی، هفت سنگ و اشتر قدبازی (نوعی بازی با توپ) می‏پردازند.
استفاده از پوشاک محلی در این روستا معمول است؛ مردان روستا از کت و شلوار، جلیقه و کلاه پشمی استفاده می‏کنند. زنان نیز، پیراهن‏های بلند، پیژامه و جلیقه بر تن می‏کنند و بر روی روسری معمولاً، پوشش دیگری به سبک زنان عشایر می‏بندند. لباس زنان در جشن‏ها و مراسم عروسی روستا، با انواع زیرآلات و پولک‏های رنگی زیبا تزیین می‏شود.
صنایع دستی روستای افراتخته عبارتند از: قالی، چادر شب، سفره پارچه‏ای، دستمال، نمدمالی، چوخا، ساق پیچ پشمی، تور پشتی (کوله پشتی) و انواع وسایل چوبی مانند قاشق، لگن، سطل و خیش چوبی و «دوره» (مخزنی چوبی برای گرفتن کره از ماست).
از انواع غذاهای محلی این روستا می‏توان به انواع آش، آبگوشت، کباب و انواع خورشت و نان محلی اشاره کرد. عسل طبیعی درختی و انواع مواد لبنی مانند شیر، ماست، کره، پنیر همراه با انواع صنایع دستی از سوغاتی‏های روستا محسوب می‏شوند.
دسترسی: این روستا از طریق شهرهای علی‏آباد و گرگان قابل دسترسی است و جاده‏ای مناسب و آسفالت دارد.

*****************

ذخیره گاه سرخدار افراتخته
    به گفته کارشناسان جنگلداری و منابع طبیعی، سرخدار از معدود درختان سوزنی برگ بومی ایران است که از بقایای رویش های دوران سوم زمین شناسی محسوب می شود. ذخیره گاه های سرخدار افراتخته که در استان گلستان واقع شده از رویشگاه های سرخدار جنگل های شمال ایران است که در آن درختان سرخدار با قدمت بسیار بالابه طور انبوه و گاهی نیز به شکل توده های خالص روییده اند. سن برخی از این درختان به بیش از هزار سال می رسد.
    براساس مطالعات احمد مصدق استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران قدمت درختان سرخدار در جنگل های شمال ایران بالغ بر ۱۹۰ میلیون سال است که در جنگل افراتخته در استان گلستان جنگل ۱۵۰ هکتاری آن موجود است. این استاد برجسته منابع طبیعی معتقد است باید قطع این درختان در منطقه افراتخته ممنوع شود.افراتخته یکی از رویشگاه های منحصر به فرد ایران و حتی جهان محسوب می شود که در سال ۱۳۷۱ به عنوان ذخیره گاه ژنتیکی ایران معرفی شده است. ذخیره گاه سرخدار که در حوضه آبخیز زرین گل و ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی علی آباد کتول و در مجاورت روستای افراتخته واقع شده به عنوان حوزه شماره ۸۵ در تقسیم بندی طرح جامع جنگل های شمال کشور به ثبت رسیده است.
    محمدرضا لسانی کارشناس تحقیقات جنگل معتقد است: «جنگل خالص سرخدار فی نفسه قدرت ماندگاری در طبیعت را ندارد و به دلیل بردباری به سایه و نداشتن حامی در اشکوب بالا، انبوهی شاخ و برگ و در نتیجه فقدان خزان و عدم جذب نزولات آسمانی در کف جنگل قدرت تجدید حیات و ماندگاری خود را از دست می دهد. جنگل های سرخدار افراتخته اکنون چنین وضعیتی دارند و شاید بتوان احداث جاده را با هدف اصلاح این وضع مفید به حساب آورد، اما به دلیل شیب زیاد دامنه و تیغ خوردن زمین لغزش ایجاد کرده و موجب می شود کل منطقه به همراه جاده حرکت کرده و به سوی پایین شیب برود و باعث نابودی جنگل و جاده بشود.»
    این کارشناس تحقیقات جنگل تاکید می کند: «جاده در تمام دنیا یکی از شاخصه های مهم پیشرفت جنگلداری کشورها است ولی متاسفانه در ایران از این خصیصه سوءاستفاده می شود و احداث آن راه قاچاق چوب و دسترسی به جنگل و تخریب بیشتر را فراهم می کند.»دکتر فرود شریفی رئیس سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری کشور در این باره به اعتماد گفت:«درباره احداث این جاده در مجاورت جنگل افراتخته هیچ درخواستی داده نشده و در صورت دریافت چنین درخواستی سازمان جنگل ها به هیچ عنوان اجازه تخریب جنگل و احداث جاده در عرصه های جنگلی را نخواهد داد.»تلاش اعتماد برای تماس و پرس و جو درباره این صورتجلسه با مسوولان سازمان حفاظت محیط زیست به دلیل خاموش بودن همیشگی تلفن همراه آنها به جایی نرسید.
    

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *