سنگسری ها / شاخص ترین کوچندگان البرز

سنگسری ها شاخص ترین کوچندگان دامنه های البرز

اجداد من کوچرو و سنگسری بودند. اگرچه تعداد چادر های آنها بسیار کم شده است. اما آنها هنوز در کوهستانهای اطراف روستای پلور  زندگی می کنند.    من در دوردان کودکی و نوجوانی تابستان ها برای کمک به پدر بزرگم در ییلاق زندگی می کردم.   انگیزه بازگشت به طبیعت و  بر پا کردن چادر ریشه در زندگی اجداد سنگسری من داشت که در چادر زندگی می کردند.

 

 

 

 

سنگسری ها شاخص ترین کوچندگان دامنه های البرز هستند.  استانهای سمنان ، تهران و مازندران در دوره ییلاقی و استانهای سمنان ، خراسان و تهران، قزوین در دوره قشلاقی قلمرو این عشایر را تشکیل می دهند. آنها طولانی ترین مسیر کوچ را طی می کنند به طوریکه فاصله ی دورترین نقطه ی ییلاقی و قشلاقی آنان به بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر می رسد .

 

 

گویش عشایر سنگسری قدیمی ترین و اصیل ترین کلمات و اصطلاحات زبان فارسی قدیم  را شامل می شوند. از وبژگی های مهم گویش سنگسری دستور زبان کلاسیک و قابل تجزیه و ترکیب آن و به کار بردن ضمایر متفاوت برای مذکر و مونث است . افعال زبان سنگسری نیز در نوع خود کم نظیر است .

 

 

 

در فرهنگ و زبان سنگسری برای نامهای ترکیبی برای دام بسیار غنی است. به طوریکه اگر به چوپان خبره  سنگسری نامی داده شود و از او خواسته شود که آن دام را با نام ترکیبی بیاورد او می تواند از میان چند صد دام نوع مور نظر را انتخاب نماید.   دامداری سنگسر، چوپانان و دامداران برای تمامی دامها در گروه‌های سنی از نوزاد تازه متولد شده، چند هفته ای شش ماهگی، یک تا دو سال، بر حسب اینکه چند بار زایمان کرده باشد، و یا نازا باشد، تا دام سالخورده و برای اینکه هر کدام از موارد یاد شده  نر و ماده، نام‌های متفاوتی وجود دارد.

 

ولتو  ، نر خالکو، میا خالکو، نرورا، میاورا، نر سیلک، میا سیلک، کاوه، کووی، کاوه نر ، کووی میش، تاژه نر، جوون میش، چار زِ، پنج زِ، قصر،  کهنه نر، کهنه میش نامهایی هستند که آنها به کار می برند.

 

گوسفندانی که به عنوان جلودار ور اهما استفاده می شوند، گوسفندی که چوپان را از خواب بیدار می کند و گوسفندی که برای باروری ماده ها به کار می روند نیز نامهای معینی دارند.

 

داشتن  یا نداشتن شاخ، حال اینکه گوسفند گوش کوتاه متوسط و یا بلند نیز داشته باشد نامهای متفاوت دارند.

 

نوع دیگر تعیین گوسفند رنگ آنهاست که به دام زرد رنگ "شیوا" می گویند. به سیاه "بور گفته می شود. به سفید "سور"  به کبود "بنوش" به قهوه ای تیره " تلخ" سیاه مایل به قهوه ای "برجی" قهوه ای روشن "خروا" و رنگ موشی "قمر" می گویند. در حالیکه به گوسفند سفید سور می گویند برای خر سفید نام "سوزه" را به کار می برند.

 

حال اگر گوسفندی تماما سیاه باشد فقط در ناحیه سر یا پا لکه سفیدی داشته باشد هر کدام نیز نام متفاوتی دارند.

 

 

 

چادر عشایر سنگسری و بازی کودکان با بزغاله- من در کودکی تابستانها در چنین محیطی زندگی میکردم

 

سیاه چادر های عشایر سنگسری که "گوت" نام دارد منحصر به فرد هستند و در مقایسه با دیگر عشایر ایران بزرگ و  زیبا است و تقسیمات داخلی آن همسان معماری ایرانی است.

 

 

 

 

 

 

پلاس سنگسری کف آن را مفروش و دیواره های نقش دار فضای داخل چادر را به محل میهمانان، خانواده و آشپزخانه تقکیک می نمایند. دست بافته ها و آویزه های بسیاری که دارای نقش و رنگ هستند در داخل چادر کاربرد دارند.

 

 

 

 

 

 

 

پاشیدن آب در داخل چادر و عطر خاک را همیشه دوست داشتم

 

جاروی سنگسری

 

 

 

 

از دید من فضای داخل چادر سنگسری ها خیلی روحانی است. از روزنه ها نور جاری می شود

 

 

 

 

مادر بزرگ من چشمان آبی داشت. گیسوانش مثل دیگر زنان سمگسری بلند بود. در زمان کودکی من مرسوم بود که زنان گیسوانشان را می بافتند و در انتها به هم می رسید. در انتهای گیسوان بافته شده دسته کلید آویخته می شد.

در زمانیکه مادربزرگ من به سراغ صندوقچه پر از نقل و نبات می رفت گیسوانش و دسته کلید ها از پشت سر به جلو سینه پرتاب می کرد و با کلید در صنوق را باز می کرد.

 

 

زن سنگسری با مکنه و چنگوم

مکنه نوعی پارچه بلند سوزن دوزی شده است.

چنگوم آویز نقره ای است که به دو طرف گیسوان آویخته می شود.

 

 

 

 

سنگسری ها به دلیل نزدیکی به پایتخت فرهنگشان رو به فراموشی است.

 

 آثار هنری کهن سنگسری ها همچون سوزن دوزی ها و آویزه هایی که رنگی غنی دارند در چادرهای ییلاق

 

دست بافته ها و آویزه های بسیاری که دارای نقش و رنگ هستند در داخل چادر کاربرد دارند.

 

 

زن  سنگسری در داخل سیاه چادر های سنگسری

 

زن سنگسری با پوشش سنتی

 

 

پلاس سنگسری کف آن را مفروش و بر روی بند ها که رجه نام دارد دست بافته های بسیار ی مشاهده می شود.

 

 

 

مردان سنگسری در حال بافت دست بافته ها

 

 

 

در چادر سنگسری جای ظروف را با ریگ می پوشانند که ظرف های شسته شده گلی نشود.

فراورده های شیری و غذا های سنگسری مقوی  هستند  آرشه که نوعی فراورده شیری سنگسری است مهم ترین  محصولی است که در هیچ جای جهان نمونه مشابه آن دیده نشده است.  تهیه آرشه کار بسیار ظریف و مستلزم وقت است. آرشه تفت دادن نوعی پنیر است که بسیار مقوی است و نگهداری آن نیازی به یخچال ندارد.  مشتقات آن نیز مصرف دارویی دارد.  کافیست بدانیم که سنگسری ها از فراورده های شیری نوعی شیرینی به نام "چیکو" تولید می نمایند.  

 

 

غذای گرم سنگسری  "دیگی" است.  که برای پخت آن گوشت و برنج و به میزان لازم آب در زیر خاکستر و ذغال پنهان می شود.  برای طبخ این غذا تجربه و دقت عمل ضروری است.  "دیگی" غذایی بوده است که چوپان ها شب پس از افروختن آتش، برنج و گوشت را در دیگ مسی در دار قرار داده، به مقدار لازم آب به آن اضافه می کردند و سپس آن را در دل ذغال و خاکستر باقیمانده از آتش دفن می کردند. آنچه که باید با دقت محاسبه شود میزان حرارت، میزان آب و زمان می باشد. چوپان سنگسری در سپیده دم پس از صرف چنین غذایی گوسفندان را به چراگاه می برد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کودکان سنگسری هنگامیکه مادرانشان تنور درست می کردند با گل مجسمه تولید می کردند.

 

 

بازگشت به طبیعت ، رویکرد به هنر محیطی و ایجاد مرکز پردیس ریشه در پیشینه قومی من داشته است.

 

منبع:

sangesarikata.blogfa.com/

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *